جاده دولت به سوي مردم یا مردم به سوي دولت

بنابر گزارش بورس نيوز-نخستين بار که نام نخستين شرکت قابل عرضه اصل 44 به ميان آمد اواخر تابستان بود که عرضه تقريباً قطعي پتروشيمي فناوران بازار را به تکاپو افکند و شرايط بازار با ورود فناوران، تحليلگران را به خود مشغول داشت.

بالاخره پس از بيش از 4 ماه از وعده‌هاي هفتگي مسئولان – به ويژه در سازمان خصوصي‌سازي و شرکت ملي صنايع پتروشيمي – مبني بر عرضه قطعي اين سهم تا پايان هفته آينده! بالاخره سهم فناوران 14 بهمن ماه بر تابلوي بورس نشست؛ اما اين بار کمي شرايط متفاوت بوده و قطعاً لازم است مسؤولان محترم به ويژه در شرکت ملي صنايع پتروشيمي و وزارت نفت که بار سنگين خصوصي سازي و اجرايي شدن بهينه اصل 44 از اين به بعد بيش از سايرين بر دوش آنها سنگيني مي‌کند برخي مطالب را مد نظر داشته باشند تا مبادا سرنوشت عرضه نخستين سهام در برخي تجربه‌هاي تلخ گذشته تکرار شود. از اين‌رو نکاتي جهت بهينه‌سازي اين عرضه‌ها و به عنوان الزامات استراتژي خصوصي سازي مطرح مي‌شود:

1-قطعاً انتخاب مناسب زمان عرضه يک سهم از عوامل حياتي در موفقيت خصوصي‌سازي است و لازم است دقت شود که سهامي که عرضه مي‌شود نبايد خاطره تلخي در کام سهامداران خود باقي گذارند. از اين‌رو اگر لازم باشد مناسب است تا روند حمايتي از برخي سهام چنان با تدبير در پيش گرفته شود تا سهامداران با اطمينان از اين که همراهي با جريان خصوصي سازي و به ويژه نمود بارز آن يعني عرضه‌هاي اوليه به ضرر آنان تمام نخواهد شد، با رغبت کامل به خريد سهام عرضه شده مبادرت نمايند. در اين راستا ظاهراً در سهام پتروشيمي فناوران برخي سرمايه‌گذاران نهادي به خوبي به حمايت از اين سهم و خريد سهام فروشندگان حقيقي مبادرت نموده‌اند که اين البته مي‌تواند نويدبخش آينده خوبي براي سرمايه‌گذاران صبور اين سهم باشد.

2-به نظر مي‌رسد همواره يکي از مهمترين عوامل تصميم‌گيري فعالان بازار سرمايه، صنعت موفق و مورد التفات بازار باشد. وقتي از 14 بهمن خصوصي سازي در بازار در مجموعه صنعت نفت و گاز و پتروشيمي شروع مي‌شود، چنانچه در بازار ديد منفي نسبت به صنعت پتروشيمي وجود داشته باشد اين هرگز به نفع خصوصي سازي نفتي نخواهد بود. مثلاً چندان توجيه‌پذير نيست که در انتهاي معاملات روز سه شنبه 16 بهمن، بيشترين تقاضا مربوط به پتروشيمي فناوران و يکي از بيشترين عرضه‌ها مربوط به پتروشيمي خارک (شبيه‌ترين شرکت به فناوران و با مديريت و مالکيت شرکت ملي صنايع پتروشيمي و برخي نهادهاي وابسته به دولت) باشد!! به نظر مي‌رسد در روزهاي پس از عرضه شرکت فناوران، علي‌رغم انتظار بازار، اقبال بازار نسبت به شرکتهاي پتروشيمي کاهش يافته و عرضه‌کنندگان اين سهام در بازار جدي تر از خريداران اين سهام هستند. جالب آن که در اين راستا برخي سرمايه‌گذاران نهادي وابسته به دولت نيز نقش داشته و مثلاً يکي از بزرگترين هلدينگ‌هاي سرمايه‌گذار در صنعت پتروشيمي کشور در اين روزها، حمايت مناسبي از اين صنعت به عمل نياورده و حتي در برخي موارد اقدام به عرضه سهام پتروشيمي تحت مالکيت خود به بازار نيز مي‌نمايد.

3-با وجود اين که بعضاً خصوصي‌سازي را در وهله اول، واگذاري تام و تمام سهام از سوي دولت به مردم تعريف مي‌کنند اما اين نکته ضروري است که خصوصي سازي موفق در شرايط خاص کشور ما که هنوز شايد بخش خصوصي يا توان مالي لازم براي ورود به خريد سهام بلوکي و عمده را ندارد يا هنوز زمينه را چندان جهت اين موضوع مساعد نمي‌بيند، عرصه خصوصي سازي بيش از هرچيز در عرضه‌هاي خرد خود را نشان داده است و اين عرضه‌هاي خرد نبايد به محلي براي زيان ديدن سرمايه‌گذاران تبديل شود. نکته اين که لازم است علاوه بر «جاده دولت به سوي مردم»، گاهي اوقات به طور تاکتيکي يک «جاده مردم به سوي دولت» نيز احداث و در آن سهامي که به خاطر برخي هيجانات مقطعي توسط مردم عرضه مي‌‌شود توسط دولت خريداري و يا توسط نهادهاي دولتي بازارگرداني شود. شايد اگر اين کار طبق يک برنامه مدون انجام شود ديگر نيازي به خريد عمده سهام شبيه آنچه در مورد مپنا اتفاق افتاد نباشيم. حتي در اين راستا دولت مي‌تواند بودجه‌اي خاص تخصيص داده و در اختيار يک شرکت ويژه اين موضوع يا نهادهاي مالي وابسته به خود قرار دهد.

4-همواره نگرش سيستمي به موضوعات مختلف مي‌تواند نگاه کاملتري نسبت به موضوعات مديريتي و اقتصادي ارائه دهد. لازم است اين نکته گوشزد شود که چنانچه دولت قصد خصوصي سازي دارد و در اين راه ناگزير از جلب اعتماد بازار مي‌باشد (که هست)، بايد از گل زدن برخي خودي‌ها به دروازه خودي جلوگيري نمايد. اگر برخي از بخشهاي دولت که در قالب شرکتهاي سرمايه‌گذاري و يا نهادهاي خاص اما نيرومند مالي تشکيل شده‌اند در هنگام نياز بازار به اعتمادسازي اقدام به عرضه سهام اصل 44 به بازار همراه با حرکات هيجاني برخي سهامداران خرد نمايند، آنگاه چه انتظاري از مردم در اين مسير مي‌رود؟! فعالان بازار البته مصاديق اين حرکات در گذشته را خوب مي‌شناسند و از آنان انتظار دارند که در برهه عرضه شرکتهاي نفتي، به تقويت صنعت پتروشيمي در بورس توجه بيشتري نموده و دولت را در آغاز راه خصوصي‌سازي اصل 44 در صنعت نفت و گاز و پتروشيمي ياري نمايند.

5-در نهايت پيشنهاد مي‌شود که استراتژي واگذاري سهام – به ويژه سهام مجموعه وزارت نفت – در راستاي اجرايي شدن بهتر سياستهاي اصل 44 به طور مدون توسط سازمانهاي ذيربط و به ويژه شرکتهاي مادر تخصصي مربوطه تدوين شده و در آن از هر گونه نگاه يک سويه به عرضه و خصوصي‌سازي اجتناب شده و ظرافتهاي موضوع خصوصي سازي نيز رعايت شود. البته استفاده از نظرات کارشناسان بازار سرمايه در اين راستا مي‌تواند بسيار راهگشا باشد.

بورس نيوز آمادگي دارد تا نظرات ديگر کارشناسان بازار سرمايه و مديران دولتي به ويژه مديران فعال در عرصه خصوصي‌سازي را در اين زمينه منتشر نموده و به کارآمدتر شدن خصوصي‌سازي در برهه کنوني کمک نمايد.