اوراق با درآمد ثابت عاملی برای کاهش انگیزه تحلیل و معامله در بازار

به گزارش بورس نیوز، بطوریکه این اعتقاد وجود دارد که بالا بودن نرخ سود بانکی خود یکی از مهمترین عواملی است که این روزها پول های موجود در بازار سرمایه را به دلیل نبود ثبات در روند معاملات سهام به خود جذب می کند تا هیجانات موجود برای افت قیمت سهام در بورس تشدید شود. قطعاً بانک و بورس به عنوان دو نهاد اقتصادی مهم در هر جامعه ای بی تأثیر از یکدیگر نبوده و نخواهد بود و همواره ارتباط تنگاتنگ بین بانک و بورس محل مناقشه بوده تا همواره این سوال مطرح باشد که آیا این دو رقیب یکدیگرند یا مکملی برای هم؟

اما مسلم است که در اصول اقتصادی، هر چه نرخ سود بانکی کاهش یابد، شاخص قیمت سهام در بورس با افزایش همراه می شود و برعکس. بطوریکه بالا بودن نرخ سود بانکی با افزایش جذابیت برای سپرده کردن نقدینگی در بانک ها توسط سرمایه گذاران همراه است و این امر می تواند در شرایط بی ثباتی در بورس موجب خروج بخشی از سرمایه ها از این بازار و حرکت آن به سمت بازار پول گردد.

اتفاقی که طی یکسال و نیم اخیر و تحت تأثیر نبود فضای آرامش و ثبات در بازار سهام اقبال ها را به سمت شبکه بانکی و سود بدون ریسک سپرده ها افزایش داد و خود به عنوان مولفه ای شد تا ریسک هایی را برای بورس در پی داشته باشد. نرخ سودی که نه تنها ریسک خاصی متوجه آن نیست، بلکه به دلیل کاهش نرخ تورم در کشور بازدهی بالاتری نسبت به آن را به سرمایه گذاران خود اعطا کرد. حال آنکه طی این مدت در بورس شرایط متفاوت بود تا سرمایه گذاران نه تنها از کسب بازدهی مثبت محروم بمانند، بلکه حتی از اصل سرمایه خود نیز با زیان هنگفت مواجه باشند.

بدین ترتیب، طی این مدت سرمایه گذاران و سهامداران هر بار مولفه ای را مقصر اصلی زیان خود می دانستند و در این میان شاید دیوار نرخ سود بانکی از دیگر مولفه ها حتی عوامل داخلی بازار سرمایه کوتاه تر بود تا این عامل به عنوان یکی از مقصران اصلی تداوم روند نزولی مورد ظن و محل اتهام قرار گیرد.

اما اگر قدری منصفانه به این موضوع نگاه کنیم در می یابیم که در خود بازار سرمایه نیز اتفاقاتی رخ داده و تصمیماتی اخذ شده که افزون بر بحث نرخ سود بانکی، چندان هم در تداوم ریزش قیمت سهام و شاخص ها بی تقصیر نبوده است. اینجاست که این بیت شعر ملک الشعرای بهار به یادمان می آید که :

"این دود سیه فام که از بام وطن خواست / از ماست که برماست"

و در بیتی دیگر می گوید:

"نه جرم ز عیسی نه تعدی زکلیساست / از ماست که بر ماست"

گواه این ادعا در اثرات و پیامدهای ناشی از اوراق بهادار با درآمد ثابتی است که این روزها به وفور و با تبلیغات گسترده در بازار سرمایه و به ویژه فرابورس منتشر می شود؛ حال آنکه با توجه به مصوبه بانک مرکزی جهت اصلاح نرخ سود سپرده های بانکی به سمت کاهش، نرخ سود این اوراق هیچ تغییری نداشته و این امر می تواند با ایجاد جذابیت در بین سرمایه گذاران، بیش از پیش بر بازار اعمال اثر کند. از این رو، سوالی که مطرح است اینکه آیا نباید مدیریت بازار سرمایه نسبت به مدیریت این اوراق به ویژه در شرایطی که بورس با ریسک هایی همراه بوده و ثبات لازم را ندارد، بیشتر شود؟

در همین ارتباط، یک کارشناس بازار سرمایه در گفتگو با خبرنگار ما اظهار داشت: چنانچه بازار سرمایه را در رویکرد کلان شامل دو بخش بدانیم، بخش اول به فعالان بازار و سرمایه گذاران برمی گردد و بخش دوم به نهادهای اجرایی بازار یعنی شرکت های بورس و فرابورس مرتبط می شود.

محمد اسکندری افزود: از نگاه بخش دوم انتشار هر گونه اوراق مشارکت و اجاره و به طور کلی اوراق بهادار با درآمد ثابت به عنوان یک ابزار مالی به جای آنکه ابزاری برای بازار پول باشد، می تواند جزیی از بازار سرمایه را تشکیل دهد و منافعی را برای آن در بر داشته باشد؛ چراکه چرخش معاملات این اوراق از طریق بازار سرمایه صورت می گیرد و به همین دلیل می تواند از گردش بیشتر نقدینگی و تعداد معاملات، منافعی را برای بورس و به ویژه فرابورس در بر داشته باشد.

وی ادامه داد: درست است که در این اوراق عدد مطلقی از دارایی ها را در بازار داریم؛ اما چرخش این میزان دارایی نیز اهمیت دارد. چراکه بخشی از بازدهی این اوراق به کسب بازدهی از محل سود تضمین شده آنهاست و بخش دیگر آن به بازدهی ناشی از خرید و فروش این اوراق اختصاص دارد. البته با توجه به اینکه سود برخی از این اوراق با شرط نگهداری تا زمان سررسید پرداخت می شود، موجب می گردد با بلوکه شدن سرمایه ها، سرمایه گذاران با خرید این اوراق نتوانند در بازار معامله کنند و در نتیجه گردش این بخش از سرمایه ها در بازار کم می شود. از این رو وجود چنین شرطی جذابیت این اوراق را کم می کند و به همین دلیل است که خریداران این اوراق به رشد قیمت آن علاقه مندند. اما به هر ترتیب این اوراق در هر شرایطی از روند معاملات در بورس، منافعی را برای بورس و به ویژه فرابورس در بر دارد.

انتشار اوراق، کاهش دهنده انگیزه تحلیل و معامله در بازار

اسکندری با بیان اینکه انتشار این اوراق بر بازار سهام آثار منفی اعمال می کند، تأکید کرد: افزایش میزان انتشار اوراق با درآمد ثابت عاملی است که انگیزه معامله کردن را کاهش می دهد؛ ضمن اینکه این نوع سرمایه گذاری نیازی به تحلیل ندارد و به عبارتی فعالان بازار را در تحلیل کم فعالیت می کند. بطوریکه افراد با زحمت کمتری سود راحت تر و بدون ریسک به دست می آورند.

این کارشناس بازار سرمایه در بیان راهکارهای احتمالی برای مقابله با چنین معضلاتی در بازار سرمایه گفت: برای افزایش تحلیل و رشد میزان گردش معاملات و ایجاد رونق به جای رکود، بایستی در نرخ این اوراق به ویژه در مواردی که نرخ سود آن بالاتر از سود بانکی است، تجدید نظر داشته باشیم. چراکه در جایی که طی سال گذشته نرخ سود بانکی 22 درصد بود، اوراقی با نرخ های 23 درصد و حتی بالاتر از 26 درصد منتشر شد که این در نوع خود سیاستی اشتباه است.

تبلیغات، معضلی برای بورس

وی تبلیغات گسترده این اوراق در بازار سرمایه را یکی از دیگر اشتباهاتی خواند که نه تنها برای بازار سرمایه بلکه برای کل اقتصاد نیز معضلی بزرگ محسوب می شود. بطوریکه یکی از اشتباهات مسئولان بازار سرمایه این است که به بهانه دارا بودن منفعت در این اوراق برای بازار سرمایه و با صدور مجوز برای تبلیغات این اوراق به ناشران، در حالی به آنها رسمیت می دهند که خود این اوراق نسبت به شرایط کنونی بورس و روند قیمت سهام موجود در بازار جذابیت های بیشتری داشته و برای آن ریسک هایی ایجاد می کند.

اسکندری تأکید کرد: مسئولان بازار سرمایه به آن دلیل ادعا می کنند که انتشار اوراق بهادار با درآمد ثابت در این حجم به ضرر بازار نبوده و نمی تواند عاملی برای تحمیل ریسک به آن شود که آنها معتقدند اگر انتشار این اوراق در بازار سرمایه صورت گیرد، در زمان حاکمیت رونق در بورس منابع مالی ناشی از فروش آنها توسط سرمایه گذاران راحت تر به خرید سهام اختصاص می یابد که این امر تا حدی درست است؛ اما عکس این روند نیز امکان پذیر است؛ چراکه وقتی نرخ سود اوراق منتشره در بازار سرمایه و به ویژه فرابورس بالاتر از بازدهی کل بازار سهام باشد، در زمان حاکمیت رکود در بورس براحتی سرمایه ها را از سهام به خود جذب می کند.

وی ادامه داد: در نهایت شاید بتوان گفت با انتشار این اوراق حجم پولی که در بازار سرمایه و به ویژه فرابورس به گردش در می آید، رشد می کند؛ اما به هر ترتیب افزایش میزان انتشار چنین ابزاری در بازار سرمایه کاهش دهنده عمق و انگیزه سرمایه گذاری در سهام بوده و به تعبیری یک عامل اثرگذار در جهت ایجاد رکود و یا تقویت بازاری رقیب برای بورس آن هم در بدنه اصلی بازار سرمایه می شود.

وی تأکید کرد: البته وجود این اوراق تا حدی در بازار سرمایه توجیه پذیر است، اما نکته اصلی اینجاست که دادن مجوز برای انتشار اوراقی با نرخ های غیرمعقول سود چندان قابل قبول نیست.

اسکندری مهمترین راهکار را برای مبارزه با چنین معضلی ممانعت از تبلیغ اوراق با درآمد ثابتی عنوان کرد که سود روزشمار بالاتر از بانک ها ارایه می کنند.

وی افزود: همچنین بایستی نرخ سود این اوراق در بازار سرمایه مطابق با شبکه بانکی و سود سپرده ها اصلاح شود.

این کارشناس بازار سرمایه تأکید کرد: نکته مهم اینجاست که برخی معتقدند باید نرخ بهره را در بازار سرمایه تعیین کنیم که این پیشنهاد قابل بررسی است؛ اما باید پیش از آن سیاست های اجرایی در نظام کلی بازار پول و سرمایه کشور با یکدیگر همگام باشد تا از عواقب مخرب آنها قبل از اجرایی شدن، ممانعت به عمل آید. چراکه این دو بازار از یکدیگر جدا نیستند؛ آنچنان که می توان ادعا کرد در بسیاری از مواردی که در بانک ها و بازار پول افزایش نرخ سود بی رویه ای اتفاق افتاد، ناشی از تبلیغات گسترده ای بود که در بازار سرمایه برای فروش این اوراق انجام شد و بانک ها هم سعی کردند با پرداخت نرخ سودهای بالاتر و رقابت با یکدیگر در این راستا، بتوانند طی فرآیند جذب نقدینگی، در مقابل رقبای خود از صحنه کنار نرفته و در نهایت موفق باشند. بر همین اساس می توان ضمن اقدام جهت اصلاح نرخ سود اوراق بهادار با درآمد ثابت، پیشنهاد فوری برای لغو تبلیغات مخرب آنها را ارایه داد.

تیر و ترکش ها تنها به سمت سایر بازارها رها نشود!

اسکندری در خاتمه سخنان خود گفت: این اقدام برخی شرکت های بورسی و فرابورسی و نیز شرکت های خارج از بازار سرمایه برای انتشار اوراق با درآمد ثابتی با نرخ سودهای بالاتر از شبکه بانکی در حالی این روزها به سرعت در حال انجام است که اعتراضات چند ماه اخیر فعالان بازار بیشتر به نرخ سود سپرده های بانکی معطوف شده بود. از این رو مسلم است که نباید تیر و ترکش ما فقط به سمت سایر بازارها باشد، آن هم وقتی که چنین عاملی در بدنه اصلی بازار سرمایه وجود دارد که از داخل به آن لطمه می زند. بر همین اساس لازم است علاوه بر حفظ منافع ناشران این اوراق و نیز شرکت های بورس و به ویژه فرابورس، به رعایت صرفه و صلاح سهامداران هم توجه کنیم.