شکایت خواننده زن لبنانی از خواننده پاپ ایرانی

وب سایت «المستقبل» در خبری اعلام کرد که «الیسا»، خواننده پرطرفدار دنیای عرب، از«پویا بیاتی»شکایت کرده است. در ادامه، چند رسانه پرمخاطب دیگر هم این خبر را به اشکال گوناگون منتشر کردند و حتی از درخواست غرامت یکصد هزار دلاری این خواننده لبنانی هم صحبت به میان آمد. دلیل شکایت الیسا از پویا بیاتی، قطعه«نگران توام»این خواننده بود که چندی پیش از طریق رسانه‌های داخلی در اختیار مخاطبان قرار گرفت. بیاتی قطعه نگران توام را از قطعه «حب کل حیاتی» کاور کرده بود و در زمان انتشارش فقط از طریق متن روی پوستر اثر اعلام کرد که ملودی این قطعه عربی است و جزئیاتی از خواننده و صاحب اصلی کار بیان نشد.

او البته به شکل عجیبی از کار خودش اظهار رضایت هم کرده و می گوید:«خوشحال هستم که کار آن قدر خوب بوده که مخاطبان ایرانی چنین اثری را دوست داشتند و در هر صورت این کار به گوش صاحبان اصلی اثر هم رسیده است. من هرچند وقت یک بار به سراغ آثار فاخر موسیقی عربی و ترکی می‌روم و به نظرم این تبادل هنر میان فرهنگ‌ها اتفاق زیبایی است. این تبادل هنری به نظرم ایدئولوژی خوبی است و می‌توانیم موسیقی و زبان هر کشور را جهانی کنیم. نگاه من هم در انجام چنین تصمیمی جهانی شدن و همین تبادل فرهنگ و هنر بود. اما متاسفانه ادبیات رسانه‌های عربی در زمینه انتشار این خبر را دوست نداشتم ولی بابت چنین اتفاقی پاسخگو هستم زیرا آنها حق دارند.»

بیاتی در پاسخ به این سوال که چرا در کاور قطعه نگران توام نام آهنگساز و خواننده اصلی اثر ذکر نشده و فقط به ذکر کلمه Arabic بسنده کرده‌اند گفت:«در زمانی که من این قطعه را منتشر کردم یک تراژدی اتفاق افتاد که جامعه را تحت تاثیر قرار دارد. همه روی ماجرای فرودگاه عربستان تمرکز کرده بودند و نگاه‌ها منفی و تنفرآمیز بود. من تمایل نداشتم که این جنجال‌ها به هنر کشیده شود و خدایی نکرده به قومیت و نژاد خاصی توهین شود. من خودم همیشه مقید به اخلاق هستم و بابت اینکه نتوانستم با صاحب اثر ارتباط برقرار کنم ناراحت هستم ولی تلاش کردم که توهینی نسبت به قومیت عرب مطرح نشود. در آن زمان فقط نوشتم که ملودی عربی است و توضیح مفصل بیان نکردم که خدایی نکرده برخی افراد بخواهند این دو اتفاق را به همدیگر مرتبط کنند. در صفحه اینستاگرام خودم چندی بعد نوشتم که این ملودی برای چه قطعه‌ای است. اما آن حساسیت باعث شد که توضیح بیشتر ندهیم و حتی در خبرهای مربوط به قطعه نگران توام به تفصیل در این زمینه صحبت نکردیم.

ایران عضو هیچ کدام از کنوانسیون‌های بین المللی مرتبط با کپی رایت، حتی کنوانسیون «بِرن» که بیش از 165 عضو دارد، نیست. کشور ما فقط در سال 2001 به عضویت «ویپو» درآمد. ویپو(world intellectual property organization) یکی از شانزده آژانس تخصصی زیر مجموعه سازمان ملل متحد است که در ایران با نام «سازمان جهانی مالکیت فکری» شناخته می‌شود. ویپو در سال 1967 برای تشویق آثار خلاقانه در راستای حمایت از مالکیت معنوی در جهان تاسیس شد. این سازمان با وجود اینکه 184 عضو دارد اما در زمینه کپی رایت از توان اجرایی کمتری نسبت کنوانسیون برن برخوردار است.

در بخشی از توضیحات مربوط به معرفی کنوانسیون برن این موضوع ذکر می‌شود که کشورهای امضاکننده معاهده ملزم هستند که آثار پدیدآورندگان سایر کشورهای امضا کننده را به رسمیت بشناسند و همانند آثار مولفان تبعه خود مورد حمایت کپی رایت قرار دهند. کلیت قانون کپی رایت در میان 165 عضو کنوانسیون برن یکسان است اما جزئیات آن در برخی کشورها تفاوت دارد. به عنوان مثال در برخی از کشورها باید علامت حق تکثیر © دریافت و استفاده شود تا آن اثر مورد محافظت قرار گیرد. اما در تمامی کشورهایی که عضو کنوانسیون برن هستند، کپی رایت به صورت خودکار به آثار تعلق می‌گیرد و نیازی به طی مراحل اداری و ثبت در دفاتر دولتی نیست. اما نکته حائز اهمیت این است که در حوزه‌های قضایی، ثبت اثر و دریافت علامت حق تکثیر © به عنوان مدرک اثبات برای معتبر بودن حق تکثیر تلقی می‌شود. البته گفتنی است که در مقوله حق انحصاری آثار موسیقی که با عنوان قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی شناخته می‌شود، به جای © از علامت Ⓟ استفاده می‌شود. یعنی طبق ماده چهار قانون مذکور صفحات یا نوارهای موسیقی و صوتی در صورتی حمایت می‌شوند که در روی هر نسخه یا جلد آن اثر علامت بین‌المللی پ لاتین در داخل دایره و تاریخ انتشار و نام و نشانی تولید کننده و نماینده انحصاری و علامت تجارتی ذکر شده باشد.

از اواخر دهه چهل خورشیدی که موسیقی پاپ به شکل جدی توسط هنرمندان و مخاطبان تولید و پیگیری می‌شود، تا کنون بارها شاهد بوده‌ایم که قطعات مختلف خارجی کاور می‌شوند. این مقوله از نیمه دهه هفتاد و همزمان با احیای مجدد موسیقی پاپ پس از انقلاب باز هم شدت گرفت. طی این سالها آثار عربی، ترکیه‌ای، یونانی، فرانسوی، روسی، اسپانیایی و بعضا آمریکایی مورد توجه موزیسین‌ها بوده و از روی آنها کاور می‌کنند. در نود درصد موارد هم به دلایل مختلف نام صاحب و خالق اصلی اثر ذکر نمی‌شود و حتی مورد‌هایی وجود دارد که موزیسین نام خودش را به عنوان آهنگساز و تنظیم‌کننده ذکر می‌کند! حال باید دید اولین واکنش نسبت به کاور قطعات خارجی توسط یک خواننده داخلی چه بازخوردی را در بین موزیسین‌ها به دنبال خواهد داشت؟ و اینکه عاقبت کاور، که یک پدیده مرسوم در دنیا به شرط رعایت موازین اخلاقی و قانونی است، در موسیقی پاپ ایران چه می‌شود؟ (موسیقی ما)