تاثير بحران‌هاي مالي جهان بر بورس تهران

اين موضوع باعث شده تا روز به روز از ارقام شاخص بورس و ارزش بازار سهام كشور كاسته شود.بررسي نحوه تعامل شركت‌هاي بزرگ و مطرح صنايع مهم و حاضر در بورس با اقتصاد جهاني و تاثير‌پذيري از سياست‌هاي داخلي مي‌تواند شناخت مناسبي از آسيب‌پذيري بازار سرمايه فراهم كند.ذكر اين نكته ضروري است كه اين گزارش نبايد به‌عنوان توصيه به خريد و فروش سهام يا تحليل مالي شركت‌ها و يا مشاوره تلقي شود.

هرچند بازار سرمايه ايران به‌دليل ضعف در ارتباطات بين‌المللي، به‌طور مستقيم از بحران مالي جهان تاثير نپذيرفته اما اثرات رواني بحران بر بازار و همچنين اثرات غيرمستقيم آن از طريق كاهش سودآوري شركت‌هاي بورسي، كاهش نقدينگي و همچنين كاهش رشد اقتصادي كشور بر بازار سرمايه انكارناپذير است، به‌طوري كه بررسي شركت‌هاي بورسي نشان مي‌دهد 4 گروه بيشترين تاثير را از اين بحران‌ها پذيرفته‌اند.

دسته اول، شركت‌هاي صادركننده مواد خام از جمله شركت‌هاي پايين دستي نفت، پتروشيمي و شركت‌هاي معدني هستند كه بخش عمده‌اي از محصولات خود را به دنيا صادر مي‌كنند.

دسته دوم شركت‌هايي هستند كه قيمت محصولات آنها براساس قيمت‌هاي جهاني تعيين مي‌شود، مانند شركت‌هاي توليد‌كننده فولاد، مس، روي و شركت‌هاي پتروشيمي كه در داخل كشور محصول خود را عرضه مي‌كنند. دسته سوم شركت‌هايي هستند كه قيمت مصوب دارند اما با فشار كاهش قيمت از طرف خريداران و نيز كاهش قيمت وارداتي روبه‌رو هستند، مانند شركت‌هاي توليد‌كننده سنگ‌آهن و چهارمين دسته نيز شركت‌هاي سرمايه‌گذاري و هلدينگ‌ها هستند كه بخشي از سبد سهام (پرتفوي) آنها به سرمايه گروه‌هاي فوق تعلق دارد.

اين در حالي است كه كاهش نقدينگي هم از عواملي است كه بر بورس تهران تاثير زيادي گذاشته و كاهش سودآوري شركت‌ها و جذابيت سرمايه‌گذاري كشور منجر به افت جريان پول وارد شده به بازار شده است.

بررسي شركت‌هاي بزرگ بورسي

به غيراز 4 گروهي كه بيشترين تاثير را از بحران‌هاي مالي جهان پذيرفته‌اند مي‌توان به 4 شركت بزرگ بورس تهران خارج از دسته بندي فوق پرداخت و آثار تحولات كنوني را بر سهام اين شركت‌ها بررسي كرد.

مخابرات ايران

شركت مخابرات ايران از 19‌مرداد ماه با حضور در بورس عنوان بزرگترين شركت بورس را با ارزش 7 هزار ميليارد تومان از آن خود كرد اما اين شركت به‌دليل خدماتي بودن فعاليتش كمتر تحت‌تأثير بحران مالي جهان قرار گرفته است و با توجه به وضعيت اقتصاد جهاني و بحران به‌وجود آمده، وضعيت اين شركت نسبت به ديگر شركت‌ها داراي ابهامات كمتري است، زيرا عمده‌ترين قراردادهاي مخابرات با شركت‌هاي داخلي است و از اين لحاظ خطر خاصي متوجه اين شركت نيست.

از لحاظ درآمدي و نحوه‌ كسب درآمد بايد گفت كه بيشترين ميزان درآمد شركت مخابرات ايران از محل تلفن همراه است كه با توجه به آمارهاي روبه‌رشد آن انتظار افزايش درآمد براي سال‌هاي آتي پيش‌‌بيني مي‌شود، همچنين با توجه به اينكه بيشترين درآمد اكتسابي آن از محل مكالمات داخلي و ارائه خدمات در داخل كشور است لذا اين شركت كمترين ميزان تاثير‌پذيري را در بحران جهاني داشته است. در اين ميان تنها نكته مبهم موجود تعيين تكليف سود سالانه و سود سال آينده شركت مخابرات ايران است.

كشتيراني جمهوري اسلامي ايران

سهام شركت كشتيراني جمهوري اسلامي براي اولين‌بار در29 ارديبهشت ماه سال‌جاري در بورس عرضه شد و بلافاصله با استقبال سهامداران مواجه شد، به‌طوري كه قيمت سهام اين شركت با جهش قيمت از250 تومان به بيش از 600 تومان رسيد.
بررسي وضعيت سهام شركت كشتيراني نشان مي‌دهد، تحريم‌هاي آمريكا يكي از عمده‌ترين ريسك‌هاي سياسي اين شركت است اما به‌دليل نبود داد و ستد تجاري بين ايران و آمريكا اين موضوع تاثير خاصي بر عايدي سهام شركت كشتيراني نگذاشته و چنانچه دامنه تحريم شركت كشتيراني گسترش يابد، قطعا مشكلاتي براي سهام شركت ايجاد خواهد شد.

اين در حالي است كه يكي از عمده‌ترين شاخص‌هاي تاثير‌گذار بر قيمت سهام و همچنين بر روند سود‌آوري اين شركت، شاخص جهاني نرخ حمل ونقل دريايي شاخص بالتيك است (اين شاخص بيانگر نرخ انتقال محموله‌هاي فله خشك و عمدتاً مواد خام صنعتي به وسيله كشتي‌هاي باربري است) اين شاخص از حدود 1500 واحد به 1040 كاهش يافته كه اين كاهش به همراه اثرات رواني حمله دزدان دريايي به 2 فروند كشتي اين شركت، ‌منجر شده قيمت هر سهم كشتيراني به 268 تومان كاهش يابد.
در مجموع با توجه به اين‌كه كشتيراني با ساير كشورها در ارتباط بوده و هر نوع تغييرات و بحران به وجود آمده به‌صورت مستقيم بر آينده آن تاثير‌گذار است ريسك سرمايه‌گذاري اين شركت بزرگ بورس زياد ارزيابي مي‌شود.

پالايش نفت اصفهان

براساس اين گزارش، در ميان شركت‌هاي بزرگ بورس پالايش نفت اصفهان تنها شركتي است كه به‌دليل كاهش شديد قيمت بازدهي مثبتي نداشته و از قيمت اوليه 580 توماني هر سهم در 9 تير به 353 تومان رسيده كه اين اتفاق ناخوشايند ناشي از 5 ريسك نرخ ارز، تجاري، كشوري، ‌قانوني و مالي است.

درباره ريسك نرخ ارز بايد گفت باتوجه به تغيير رويه كاري شركت از دريافت حق‌العمل كاري به خريد خوراك و تحويل به نرخ فوب خليج‌فارس، نوسانات نرخ ارز بر سودآوري شركت مؤثر است. علاوه بر اين بخش عمده منابع مورد نياز براي اجراي طرح توسعه جامع شركت به‌صورت ارزي است (498/1 ميليون يورو و 2/5 ميليون دلار اعتبارات ارزي در مقايسه با 418/17 ميليارد ريال اعتبارات ريالي بودجه شده)، بنابراين نرخ ارز منجر به افزايش هزينه اجراي طرح و يا بروز مشكلاتي در اين مسير ‌شده است.

روند نزولي قيمت نفت، ريسك تجاري اين شركت بوده كه تاثير نامطلوبي بر سودآوري شركت گذاشته است. از سوي ديگر باتوجه به اينكه شركت ملي پالايش و پخش فرآورده‌هاي نفتي ايران تامين‌كننده انحصاري نفت خام مورد نظر شركت است بنابراين درصورت كاهش كيفيت خوراك دريافتي از مبداء، گزينه ديگري براي دريافت نفت خام در اختيار شركت نيست.

اين در حالي است كه رويارويي با تحريم‌هاي اقتصادي يكي از مهم‌ترين موانع توسعه اين شركت و در گرو ريسك كشوري قرار دارد چراكه بخش وسيعي از فناوري و تجهيزات مربوط به طرح‌هاي توسعه شركت پالايش نفت اصفهان از طريق شركت‌هاي خارجي تامين مي‌شود كه با عدم‌همكاري اين شركت‌ها، مشكلاتي براي اين شركت به وجود آمده است.درباره ريسك قانوني نيز قطع تخفيف تحويل نفت خام با قيمت 3/6درصد كمتر از فوب خليج فارس توسط دولت از جمله مخاطراتي است كه درصورت تصويب، كاهش سود شركت را در پي خواهد داشت.

از سوي ديگر اين شركت مشمول اصل ‌44 داراي طرح‌هاي توسعه چشمگيري است و عدم‌تامين مالي مناسب اين طرح‌ها و از دست دادن حمايت‌هاي مالي شركت مادر مي‌تواند مشكلاتي را در تحقق اهداف اين طرح‌ها به همراه داشته باشد كه ايجاد محدوديت‌هاي جديد در گشايش اعتبارات اسنادي طرح‌ها از عوامل اساسي در افزايش هزينه اجراي طرح است.

فولاد مباركه اصفهان

شركت فولادمباركه اصفهان از بزرگترين شركت گروه فلزات اساسي محسوب مي‌شود و سرمايه اين شركت ‌ حدود 60درصد از كل سرمايه شركت‌هاي موجود در اين صنعت را تشكيل مي‌دهد.

اين شركت به‌عنوان بزرگترين توليد‌كننده فولاد كشور و يكي از شركت‌هاي پيشتاز در بورس به‌دليل كاهش قيمت‌هاي جهاني با كاهش قيمت سهامش روبه‌رو شده است.
قيمت جهاني محصولاتي چون مس، روي، سرب و شمش فولاد از ژانويه 2008 تاكنون به‌ترتيب 4 هزار، 1300، 800 و 120 دلاركاهش يافته‌اند.

به اين ترتيب با كاهش قيمت سهام شركت فولاد مباركه از600 تومان(در تيرماه ) به كمتر از200 تومان، ارزش روز اين شركت از 5/8 هزار ميليارد تومان به كمتر از 3 هزار ميليارد تومان رسيد كه از اين لحاظ بيشترين افت را در ميان شركت‌هاي بورسي داشته است.

هرچند فولاد مباركه داراي رقيب بزرگ داخلي نيست اما در منطقه رقيب اصلي 2‌شركت‌ روسي(سوراستال و مگنيتوگرسك) بوده و در بين‌اجزاي تشكيل‌دهنده بهاي تمام شده مواد اوليه در حدود 48درصد و دستمزد در حدود 7درصد و سربار كارخانه در حدود 45درصد را تشكيل مي‌دهد و حدود 76‌درصد فروش داخلي ( به‌دليل حمايت از بازار داخلي ) و 24درصد فروش خارجي دارد.

براساس اين گزارش، در حالي كه در بين اعتبارات گشايش يافته حدود 43درصد مربوط به تامين مواد اوليه و 33درصد مربوط به تامين ماشين‌آلات و قطعات است ايجاد محدوديت‌هاي صادراتي براي حمايت بازار داخلي و كاهش ساخت و ساز در بخش مسكن از ريسك‌هاي تجاري آن به شمار مي‌روند كه در كنار ريزش مشتريان و ورود كالاهاي مشابه خارجي و كم شدن سهم بازار شركت در بخش داخل باعث تهديد فروش شركت ‌شده اند.

اما مهم‌ترين تهديد فولاد مباركه و ديگر شركت‌هاي فولادي، كاهش قيمت‌هاي جهاني ناشي از بحران اقتصادي است و همانطور كه افزايش قيمت‌هاي جهاني در بهار امسال زمينه جهش قيمت سهام آن را فراهم كرد به همان نسبت نيز كاهش قيمت‌هاي جهاني فولاد راه را براي ريزش مداوم قيمت سهام فولاد باز كرده است.

نتيجه

با اين بررسي روي چهار شركت مطرح از صنايع مختلف حاضر در بورس مي‌توان گفت شركت‌هاي صادركننده مواد خام به دنيا از جمله شركت‌هاي پايين دستي نفت، پتروشيمي و شركت‌هاي معدني به همراه شركت‌هايي كه قيمت محصولات آنها براساس قيمت‌هاي جهاني تعيين مي‌شود با بيشترين ريسك سرمايه‌گذاري مواجه شده‌اند و از آنجايي كه شركت‌هاي فولادمباركه، پالايش نفت اصفهان، ملي مس، كشتيراني و شركت‌هاي مالك و سرمايه‌گذار اين دسته به‌عنوان شركت‌هاي پيشرو بازار سهام هستند تا زمان افت قيمت‌هاي جهاني و ادامه تحريم‌هاي سياسي، اكثر شركت‌هاي بورسي احتمالا در چند ماه آينده با روند نزولي مواجه خواهند بود.