ایسنا: دستورالعمل اجرايي نحوه انجام معاملات اوراق بهادار در فرابورس تصويب شد

هيات‌مديره سازمان بورس و اوراق بهادار دستورالعمل اجرايي نحوه انجام معاملات اوراق بهادار در فرابورس ايران را تصويب کرد.

به گزارش ايسنا، اين دستورالعمل در اجراي ماده 5 آئين‌نامه اجرايي قانون بازار اوراق بهادار، بنابر پيشنهاد شرکت فرابورس ايران، در 20 فصل، 123 ماده و 27 تبصره به تصويب هيأت‌مديرة سازمان بورس و اوراق بهادار رسيد.

بر اساس اين دستورالعمل، جلسات رسمي معامله انواع اوراق بهادار در فرابورس، به استثناى روزهاى تعطيل رسمي در روزهاي شنبه لغايت چهارشنبه هر هفته از ساعت 9 آغاز و در ساعت 12 همان‌روز خاتمه مي‌يابد و انجام معاملات در خارج از جلسه معاملاتي با تصويب هيات‌مديره سازمان و طبق شرايط تعيين شده توسط آن، امکان پذير خواهد بود.

البته فرابورس مي‌تواند ساعات شروع و خاتمه و طول جلسه معاملاتي را در صورت بروز اشکالات فني در سامانه معاملاتي تغيير دهد.

همچنين معاملات اوراق بهادار در فرابورس به ترتيب در بازار اول، بازار دوم، بازار سوم و بازار اوراق مشارکت انجام خواهد شد و مراحل انجام معاملات در اين بازار به ترتيب شامل پيش گشايش، مرحله گشايش، مرحله حراج پيوسته، مرحله حراج ناپيوسته و مرحله معاملات پاياني است که در معاملات فرابورس حسب مورد از تمام يا تعدادي از مراحل فوق جهت انجام معامله استفاده مي‌شود. هيأت مديرة فرابورس بايد مراحل انجام معامله در هر بازار را مشخص و حداقل سه روز کاري قبل از اعمال، به اطلاع عموم برساند.

در اين دستورالعمل به انواع سفارشات نيز اشاره شده که طبق آن سفارش محدود (Limit order)، سفارش با قيمت باز (Market order)، سفارش باز- محدود (Market to limit order)، سفارش به قيمت گشايش (Market on opening order)، سفارش متوقف به باز (Stop loss order) و سفارش متوقف به محدود (stop limit order) است که اين سفارش ها به صورت سفارش دو طرفه (Cross order، سفارش دو بخشي (Iceberg order)، سفارش انجام و ابطال (fill & kill)، سفارش همه يا هيچ (All or Non) انجام مي شود.

بر اساس اين دستورالعمل اعتبار زماني سفارش ها نيز شامل سفارش روز (Day)، سفارش جلسه (Session)، سفارش بدون محدوديت زماني (Good Till Cancel)، سفارش مدت‌دار (Good Till Date) و سفارش زماني (Sliding Validity) است.

البته اولويت سفارش‌ها در سامانة معاملات بر حسب نوع سفارش به شرح سفارش با قيمت باز و باز- محدود، سفارش به قيمت گشايش و سفارش محدود خواهد بود.

براساس اين دستورالعمل، فرابورس موظف است با اعلام سازمان، نماد معاملاتي ورقه بهادار را در مواردي مانند حداقل يک روز قبل از برگزاري مجامع عمومي صاحبان سهام و قبل از برگزاري جلسة هيأت‌ مديره‌اي ‌که طي آن مقرر است درخصوص اختيارات تفويض ‌شده توسط مجمع عمومي فوق‌العاده در خصوص افزايش سرمايه تصميم‌گيري شود، تغيير با اهميت در اطلاعاتي که قبلاً توسط شرکت يا ناشر اوراق بهادار پذيرفته شده در فرابورس ارائه شده است ، عدم اظهار نظر يا اظهار نظر مردود حسابرس نسبت به صورت‌ها و اطلاعات مالي و حداقل يک روز قبل از مواعد پرداخت سود و سررسيد نهايي انواع اوراق مشارکت و گواهي سپرده متوقف کند.

نمادهاي معاملاتي که با اعلام سازمان متوقف مي‌شوند صرفاً با اعلام سازمان قابل بازگشايي هستند.

البته فرابورس بايد دليل توقف نماد معاملاتي را حداکثر تا پايان روز کاري توقف نماد معاملاتي اطلاع‌رساني کند. همچنين فرابورس مکلف است حداقل 15 دقيقه قبل از بازگشايي نماد معاملاتي مراتب را به اطلاع عموم برسانـد.

دامنة نوسان روزانه قيمت در بازار اول، دوم و اوراق مشارکت فرابورس نيز 5 درصد براي اوراق فاقد بازارگردان است که در صورت وجود بازارگردان، دامنة مذکور، طبق قرارداد بازارگرداني تعيين مي‌شود. نمادهاي معاملاتي در بازار سوم مشمول دامن? نوسان روزانه قيمت نيست.

از سوي ديگر معاملات عمده در بازاري مجزا که به همين منظور در سامانه معاملاتي ايجاد شده است انجام خواهد شد که در اين معاملات دامنة نوسان قيمت و محدوديت حجمي اعمال نمي‌شود.

بر اين اساس، درخواست عرضه سهام يا حق تقدم سهام کمتر از پنج درصدسرمايه پايه نيز حداقل تا ساعت10 صبح روز کاري قبل از عرضه بايد در دبيرخانة فرابورس ثبت و در صورت تطبيق اطلاعية عرضه با مقررات به تشخيص مديرعامل فرابورس، بايدحداکثر تا ساعت 12 ظهر همان روز اطلاع رساني شود.

همچنين فرابورس مکلف است نماد معاملة عمده را حداکثر تا يک ساعت پس از شروع جلسه معاملاتي باز کند و در عين حال حداقل تغيير قيمت مجاز هر سفارش در معاملات عمده مانند بازار عادي است.

مدير عامل فرابورس مي‌تواند براساس وضعيت بازار، حداقل تغيير قيمت مجاز هر سفارش را براي جلسه معاملاتي بعد تغيير دهد، ليکن بايد قبل از شروع جلسه معاملاتي بعد، مراتب را به اطلاع عموم برساند.

از سوي ديگر هر کارگزار تنها مي‌تواند از يک خريدار، سفارش خريد دريافت کند و در رقابت شرکت کند اما در يک معامله عمده نمي‌تواند همزمان در دو سمت عرضه و تقاضا فعال باشد.

کارگزار فروشنده مکلف است در صورت ثبت سفارش خريد در سامانة معاملاتي با قيمت پايه يا بيشتر از آن قبل از 5 دقيقه پاياني جلسه معاملاتي، اقدام به عرضه کند. عرضه توسط کارگزار فروشنده تنها در صورتي امکان‌پذير است که از زمان ثبت بهترين سفارش خريد در سامانة معاملاتي حداقل 3 دقيقه گذشته باشد.

بنابراين عدم رعايت ضوابط اين ماده از سوي کارگزار خريدار يا فروشنده تخلف محسوب شده و فرابورس مکلف است موضوع را جهت رسيدگي به مرجع رسيدگي به تخلفات کارگزاران ارجاع دهد.

در صورتي که تخلفات کارگزار خريدار يا کارگزار فروشنده مانع انجام معامله شود، متخلف مکلف به پرداخت يک درصد ارزش معامله به قيمت پايه به عنوان خسارت به طرف مقابل خواهد بود.

در معاملات عمده شرايطي، کارگزار خريدار در صورتي مجاز به ورود سفارش به سامانة معاملاتي است که معادل 3 درصد ارزش سهام يا حق تقدم سهام موضوع معامله براساس قيمت پايه را به صورت نقد يا ضمانت‌نامة بانکي بدون قيد و شرط از مشتري دريافت و حسب مورد به حساب شرکت سپرده‌گذاري مرکزي واريز يا به اين شرکت تحويل دهد و تأييدية شرکت مزبور را مبني بر اخذ تضامين مربوطه به فرابورس ارايه کند.

اين در حالي است که کارگزار خريدار مکلف است حداکثر 9 روز کاري پس از انجام معامله، نسبت به تسويه حصه نقدي معامله از طريق پاياپاي شرکت سپرده‌گذاري مرکزي اقدام نمايد و مستندات لازم جهت تنظيم سند تسويه خارج از پاياپاي حصه غيرنقدي را حداکثر 8 روز کاري بعد از انجام معامله به فروشنده ارايه کند. کارگزار فروشنده مکلف است پس از دريافت مستندات لازم جهت تنظيم سند تسوية خارج از پاياپاي و حداکثر 9 روز کاري پس از انجام معامله، نسبت به اراية سند تسويه خارج از پاياپاي به فرابورس و شرکت سپرده‌گذاري مرکزي اقدام نمايد. در صورت واريز حصة نقدي و اراية سند تسوية خارج از پاياپاي به شرکت سپرده‌گذاري مرکزي حداکثر 9 روز کاري بعد از انجام معامله، ثبت معامله در سيستم معاملاتي حداکثر تا پايان روز کاري بعد انجام خواهد شد.

معاملات بلوک نيز در اين بازار در نماد معاملاتي بازاري مجزا از نماد معاملاتي بازار عادي در سامانه معاملات انجام مي‌شود که معاملات بلوک به روش حراج ناپيوسته و هر 5 دقيقه يکبار برگزار مي‌شود.

قيمت مرجع روزانه براي بازار معاملات بلوک، معادل قيمت مرجع همان روز بازار عادي است.

در خصوص عرضه هاي اوليه نيز اين عرضه ها منوط به پذيرش و درج اوراق بهادار براساس دستورالعمل پذيرش و افشاي کامل اطلاعات مطابق با دستورالعمل افشاي اطلاعات ناشران و ساير مقررات مربوط به فرابورس است.

هيأت پذيرش روش عرضه اوليه اوراق بهادار را براساس پيشنهاد فرابورس تعيين مي کند به طوريکه فرابورس به روش ثبت سفارش مطابق دستورالعملي خواهد بود که به پيشنهاد هيأت مديره فرابورس به تصويب هيأت مديره سازمان مي‌رسد.

در اين بازار عرضه اوليه به صورت حراج نيز وجود دارد که قبل از عرضه اوليه به روش حراج، هيأت مديره فرابورس به تعيين حداقل تعداد سهام جهت عرضه در روز عرضه اوليه، حداقل تعداد سهام که عرضه‌کننده بايد به صورت تدريجي پس از عرضة اوليه، عرضه کندو مهلت زماني آن و محدوديت خريد هر ايستگاه کاري و يا هر کد مالکيت اقدام کند.

کارگزاران پس از اعلام اطلاعات عرضه عمومي سهام توسط فرابورس نسبت به اخذ درخواست خريد از متقاضيان اقدام خواهند کرد که بر اين اساس کارگزار فروشنده موظف است حداقل پس از 10 دقيقه از زمان گشايش نماد اقدام به عرضة سهام کند.

کارگزاران خريدار نيز نبايد بيش از سهميه مجاز خود اقدام به خريد سهام کند در صورت خريد بيش از سهميه مجاز توسط کارگزاران در عرضه اوليه، مدير عامل فرابورس مي‌تواند خريدهاي بيش از سهميه يا کل خريدهاي کارگزاري در عرضه اوليه را ابطال کند.

در خصوص معاملات حق تقدم خريد سهام نيز اين دستورالعمل تاکيد کرد دارندة گواهينامة حق‌ تقدم خريد سهام که مايل به فروش حق‌ تقدم خود است در دورة پذيره‌نويسي به شرکت‌هاي کارگزاري مراجعه و نسبت به تکميل درخواست فروش و تحويل گواهينامة حق تقدم خريد سهام به کارگزاري، اقدام مي‌کند.

براي خريدار حق تقدم خريد سهام در فرابورس، " گواهينامة نقل و انتقال حق تقدم " صادر خواهد شد و معاملات دست دوم بر مبناي گواهينامة مذکور انجام مي‌شود.

ماده 63 : گواهينامة نقل و انتقال صادره براي خريدار حق تقدم سهام در فرابورس در صورتي که خريدار رأساً نيز داراي حق تقدم خريد سهام جداگانه باشد، نشان‌دهندة کل حق تقدم‌هاي خريدار خواهد بود. در اين حالت، کارگزار پس از دريافت گواهينامة حق تقدم صادره از طرف شرکت، اقدام به تحويل گواهينامة نقل و انتقال به خريدار مي‌کند.

ناشر همچنين موظف است حداکثر ظرف 5 روز کاري پس از پايان مهلت پذيره‌نويسي دارندگان حق تقدم، ضمن جمع‌آوري اطلاعات و مبالغ واريزي دارندگان حق تقدم، تعداد و مشخصات حق تقدم استفاده نشده را به شرکت سپرده‌گذاري مرکزي اعلام نمايد. در هر صورت مسئوليت اعلام مشخصات افرادي که از حق تقدم خود استفاده ننموده‌اند و تعيين تعداد آن به عهدة ناشر است.

شرکت سپرده‌گذاري مرکزي نيز تمام حق‌تقدم‌هاي موضوع ماده 66 فوق را به يک کد معاملاتي منتقل مي‌نمايد و تعداد و کد معاملاتي حق‌تقدم استفاده نشده را به ناشر، سازمان و فرابورس اعلام مي‌کند.

در ضوابط کلي معامله در بازار سوم فرابورس سه نوع عرضه يکجاي اوراق بهادار، عرضه خرد اوراق بهادار و پذيره‌نويسي اوراق بهادار انجام مي شود.

درخواست‌هاي تکميل شده عرضه در "کميتة عرضه" فرابورس مورد بررسي قرار مي‌گيرد. کميته عرضه مراتب موافقت يا عدم موافقت با عرضه را ظرف مدت حداکثر 7 روز کاري پس از ارائه درخواست‌هاي تکميل شده به فرابورس، به کارگزار متقاضي عرضه ابلاغ مي‌کند.

در عرضه يکجا در بازار سوم ، دامنة نوسان قيمت و محدوديت حجمي در خصوص عرضه يکجا اعمال نمي‌شود بلکه عرضه يکجاي اوراق بهادار به صورت يکجا و از يک کد معاملاتي بوده و يا طبق مقرراتي است که به تصويب هيأت مديره سازمان مي‌رسد.

اما در عرضه خرد، متقاضي خريد شخصي است که خريدار حجم معيني از اوراق بهادار مشخص از سوي مالکان آن است.

در اين دستورالعمل آمده است : پذيره‌نويسي اوراق بهادار از جمله سهام شرکت‌هاي سهامي عام، اوراق مشارکت و گواهي سپرده براساس مجوز صادره از سازمان و مفاد بيانيه ثبت انجام خواهد شد.

همچنين کارگزار عرضه‌کننده مکلف است حداقل 7 روز کاري قبل از زمان عرضه پيشنهادي خود، مدارک و اطلاعات لازم را به فرابورس ارايه کند.

دراين دستورالعمل در خصوص شرايط معاملات دست دوم بازار اوراق مشارکت آمده است :

در صورت وجود اطلاعات با اهميت تأثيرگذار بر قيمت اوراق بهادار پذيرفته شده در بازار اوراق مشارکت، فرابورس مي‌تواند نماد معاملاتي مربوطه را طبق مقررات متوقف و پس از انتشار اطلاعات نسبت به بازگشايي نماد اقدام کند. دامنة نوسان قيمت در روز بازگشايي نماد اعمال نخواهد شد.

در عين حال ، خريدار ملزم است علاوه بر قيمت خريد اوراق مشارکت و هزينه‌هاي معاملاتي، سود انباشته اوراق مزبور (سود بين دو موعد سررسيد که در اميد‌نامة اوراق قيد شده است) را نيز پرداخت کند.

ضامن، بازارگردان يا بازار ساز نيز مکلف است در راستاي ايفاي تعهدات خود مبني بر خريد اوراق، به ترتيبي که در بيانية ثبت مشخص شده است نسبت به ورود سفارش‌هاي خريد لازم و حفظ آن طي دورة معاملاتي اقدام کند. در صورتي که کل سفارش وارده ضامن، بازارگردان يا بازار ساز معامله گردد نامبرده موظف به ورود سفارش جديد تا حداکثر 5 دقيقه پس از آن است.

همچنين در صورتي که شخصي دارندة بيش از 5 درصد از کل اوراق منتشره باشد، بصورت اختياري مي‌تواند اوراق خود را بصورت عمده و با شرايط و ضوابط معاملات عمده عرضه کند.

در اين دستورالعمل در مورد فعاليت کارگزاران و بازارگردان ها آمده است : انجام معاملات توسط کارگزاران در فرابورس، منوط به عضويت ايشان در فرابورس است، عضويت کارگزاران در فرابورس براساس دستورالعملي است که به پيشنهاد هيأت مديره فرابورس به تصويب هيأت مديره سازمان خواهد رسيد.

کارگزار موظف است براي دريافت درخواست مشتريان از فرم‌هاي الکترونيکي يا غير الکترونيکي، طبق فرمت ابلاغ شده توسط فرابورس استفاده کند.

بنا بر اعلام پايگاه اطلاع‌رساني بازار سرمايه،همچنين کارگزاران مکلف به دريافت درخواست‌هاي مشتريان و اجراي آن طبق مقررات است. عدم دريافت درخواست مشتريان، ثبت و يا اجراي آن برخلاف مقررات، تخلف محسوب شده و موضوع توسط فرابورس جهت رسيدگي به مرجع رسيدگي به تخلفات کارگزاران ارجاع خواهد شد.

تنها کارگزاراني مجاز به استفاده از کد معاملات گروهي و ثبت سفارش‌هاي گروهي هستند که از دفتر ثبت سفارش مورد تاييد سازمان استفاده نمايند. در اين دفتر بايد استانداردهاي وضع شده توسط سازمان در خصوص ثبت و اجراي درخواست‌هاي مشتريان رعايت شود.

بر اساس اين دستورالعمل، بازارگرداني در فرابورس به دو روش بازارگرداني مبتني بر حراج و بازارگرداني مبتني بر مذاکره امکان‌پذير است. بازارگرداني مبتني بر مذاکره صرفاً در بازار دوم و بازار اوراق مشارکت امکان‌پذير است و مقررات آن به تصويب هيأت مديره فرابورس مي‌رسد.

در پايان اين دستورالعمل آمده است: نرخ‌هاي خدمات و کارمزدهاي فرابورس و نحوه وصول آن در چارچوب سقف‌هاي مصوب هيأت مديره سازمان ، توسط هيأت مديره فرابورس تصويب و اعمال مي‌شود.