بورس، زير پرچم سياست

چه كسي باور مي‌كرد بورس تهران كه از نيمه دوم سال گذشته به دنبال بروز بحران جهاني و زيان‌ده شدن بسياري از شركت‌هاي بورسي با بحران افت شاخص و خروج نقدينگي از بازار كلنجار مي‌رفت، پس از رسيدن به شاخص‌هاي هشت هزار واحدي كه روي خط رواني قرار گرفته بود، در مدت زمان كوتاهي در نيمه اول سال 88 شاخص‌ها با قدرتي خارق‌العاده خود را بر سكوي 10 هزار واحدي قرار دهند. حال آنكه در جريان اين حركات ابهامات بسياري بر شاخص بورس تهران وارد است چرا كه به اعتقاد كارشناسان و تحليل‌‌گران، بورس‌تهران به سمت حبابي شدن پيش مي‌رود و به دنبال اين ادعا مي‌توان متورم شدن قيمت سهام بسياري از شركت‌هاي زيان‌ده در بورس، رشد چند هزار واحدي شاخص در بازده زماني كوتاه، تشكيل صف‌هاي خريد و فروش غيرواقعي و اشاعه شايعات و ارائه اطلاعات نادرست در مورد برخي از سهام پس از بازگشايي نماد شركت‌ها را مزيد بر علت دانست. چنانچه می‌دانیم انگیزه حداکثرسازی سود و حداقل‌سازی زیان در سرمایه‌گذاری، به عنوان معیارهای اصلی تصمیم‌گیری و مؤثر تحرک صاحبان سرمایه در بورس نیز مثل هر بازار دیگری مطرح هستند، لیکن در برخی از مواقع، رفتاری رخ می‌دهد که به هیچ وجه مبتنی بر مبانی اساسی حاکم بر بازار سهام نیست. در این حالت حرکت «دسته جمعی و دفعی» سرمایه‌گذاران برای خرید یا فروش سهام در بورس می‌تواند قیمت سهام را بدون هیچ‌گونه توجیه اقتصادی و منطقی متأثر سازد. این پدیده اصطلاحاً به"حباب قیمتی در بورس" معروف است. حال بايد گفت با تشكيل حباب قيمتي در بورس تهران كه توجيه منطقي از وضعيت اقتصادي كشور و صنايع ندارد دليل تشكيل اين حباب چيست و با تركيدن اين حباب وضعيت بازار سهام و سهامدارن چه خواهد شد؟ چرا كه ادامه اين حركت غير منطقي در بازار سهام به صورت مقطعي سرمايه‌گذاران را جلب بازار خواهد كرد تا آنجا كه پس از گذر از اين زمان و تركيدن حباب، شاهد بروز مشكلات فراواني در بازار سهام خواهيم بود. البته مي‌توان حباب قيمتي در بورس تهران را بازخواني ديكته مسئولين دانست زيرا با مروري بر سال‌هاي گذشته، به اين جمع بندي خواهيم رسيد بورس تهران كه دماسنج اقتصاد كشور قلمداد مي‌شود هميشه در دوره دوم رياست جمهوري دولت‌ها تبديل به دماسنج سياسي كشور شده اين گفته را مي‌توان در حبابي شدن بورس تهران در سال‌هاي 72 الي 76 در دوره دوم رياست جمهوري دولت هاشمي رفسنجاني و سال‌هاي 80 الي 84 در دوره دوم رياست جمهوري دولت خاتمي ثابت كرد و اكنون بازخواني اين رويداد در ابتداي فعاليت دوره دوم دولت نهم اغاز شده است. داستان حبابي شدن بورس تهران در چند وقت اخير با ورود بازيگردان‌هاي جديد به بازار و اشاعه شايعات در مورد برخي از سهام آغاز شد، تا آنجا كه شاهد افزايش و تورم قيمت سهام برخي از شركت‌ها، به دنبال ارائه اطلاعات نادرست از سوي بازيگردانان به بازار بوديم. مي‌توان شركت‌هاي توسعه معادن روي ايران، تراكتور سازي، صدرا و حفاري شمال را صدر نشينان شركت‌هاي شايعه ساز قلمداد كرد. به دنبال بروز شايعات در بازار سهم در خصوص رفتارشناسی سرمایه‌گذاران در بورس نمی‌توان به طور قطع مطالب زیادی را اظهار کرد جز این که در برخی از مواقع «ریسک گریزی در بازار» کاهش می‌یابد یا سرمایه گذاران اصولاً چنین می‌اندیشند که رشد بهره وری در آینده بسیار بالاتر از گذشته خواهد بود. این پندارها حرکتی دسته جمعی از سوی خریداران سهام را شکل می‌دهد و سبب افزایش غیرطبیعی قیمت سهام می‌شود. همچنین گزینه دیگر آن است که این باور در سرمایه گذاران شکل می‌گیرد که عوامل مؤثر بر بازار سهام به سرعت رو به وخامت است که در این حالت نیز حرکت جمعی فروشندگان به بازار سبب کاهش ناگهانی یا سقوط قیمت سهام می‌شود. به هر حال آنچه مسلم است در این حرکت گروهی، سرمایه‌گذاران فقط به منافع کوتاه مدت خود می‌اندیشند و اصطلاحاً سفته بازی انگیزه حرکتی آنهاست در اين بين است كه ضريب امنيت سرمايه‌گذاري بلند مدت در بازار سرمايه كاهش يافته و تنها سرمايه‌گذاران با ديد كوتاه مدت به موج سواري در بازار سهام مي‌پردازند. به دنبال حركت حبابي شاخص‌ها و قيمت در بازار سهام بار ديگر رئيس سازمان بورس اوراق بهادار كه گويي هميشه در مقاطع بحراني نمايي از يك خواب زمستاني را به تصوير مي‌كشد، در پاسخ به رسانه‌ها و تحليل‌گران حبابي شدن بورس تهران را تكذيب كرد و اعلام داشت كه رشد شاخص‌ها در چندوقت اخير متاثر از بهبود و احياي اقتصاد جهاني و افزايش قيمت‌هاي جهاني دانست حال آنكه چنين عكس‌العمل‌هايي از صالح آبادي دوراز انتظار نيست چرا كه وي در بر خورد با بحران جهاني و نفوذ بحران در اقتصاد كشور به ويژه شركت‌هاي بورسي و شاخص بورس تهران نيز چنين برخوردي داشت و آن روزها نيز ادعا مي‌كرد كه به دليل ارتباط كم بورس تهران با بورس ساير كشورها، بحران اقتصادي بر شاخص‌هاي بورس تهران تاثيري نخواهدداشت، اما واقعيت بيان‌گر رخدادهاي ديگري شد ..؟! هرچند قيمت جهاني محصولاتي چون آلومينيوم، مس، روي و نفت طي هفته‌هاي اخير با رشد اندكي مواجه شدند اما همه تحليل‌ها و بررسي‌ها حكايت از آن دارند كه روند صعودي قيمت‌ها به آرامي در طول زمان رخ خواهد داد. با اين اوصاف جهش ناگهاني و هزار واحدي شاخص بورس كمتر از دو هفته با شرايط اقتصاد جهاني همخواني ندارد و همان‌طور كه موج ركود اقتصاد جهاني با تأخير وارد اقتصاد و بورس كشور شد موج رونق آن نيز بايد در طول زمان و با ثبات شرايط به داخل برسد. يكي از عوامل مهم و تاثير گذار بر تشديد قيمت‌ها و شاخص بورس را مي‌توان هجوم اطلاعات نادرست به بازار سهام طي چند وقت اخير قلمداد كرد چرا كه قیمت سهام در بازار سهام متاثر از عواملی مانند قیمت‌های گذشته سهام، انتظار از نوسانات آتی قیمت و درآمد هر سهم، اخبار و اطلاعات نهانی در خصوص سیاست‌های مدیریتی و عملیاتی شرکت و ... است. 

اخبار و اطلاعات نهانی شرکت‌ها و عوامل زمینه ساز نشت اطلاعاتی مدیریتی شرکت‌ها نماد تعیین درجه کارایی بازار است با توجه به اینکه بورس در ایران از درجه ضعیف کارايي برخوردار است، لذا اطلاعات و اخبار می‌تواند تاثیر به سزایی در قیمت جاری سهام حادث كند. با توجه به اينكه اخبار و گفته‌ها تاثیر مستقیم و به سزایی بر روی قیمت جاری سهام دارد، در حال حاضر حجم اخبار و شایعات(اخبار خوب و بد در بورس ) زمینه‌ساز نوسان منفی و مثبت در قیمت جاری سهام شده که خود زمینه‌ساز عدم تقسیم بهینه منافع و منابع در بازار سرمایه است. لذ ا هدفمند كردن اخبار توسط ارگان ستادی بازار سرمایه و شرکت‌ها و کارگزارها می‌تواند از تاثیرپذیری ناکارآمد اخبار و اطلاعات بکاهد. 

حال بايد گفت شاخص‌هاي زمين‌گير نميه دوم سال 87 با تكيه بر چه قدرتي بر سكوي مثبت شاخص قرار گرفته است و ادامه اين حركت تا چه بازده زماني پيش خواهد رفت در هرصورت نمي‌توان جو رواني حاكم در بازار سهام و تاثير هيجانات رواني بر سهامداران در بازار را كتمان كرد لذا سهامداران بايد با قرار گرفتن در بازاري كه تحليل‌هاي تكنيكال و فانتامنتالي در آن نقش كمرنگي دارد، عاقلانه وارد معامله شوند و با نگاهي تحليلي بر وضعيت شركت‌ها و ارتباط آنها با قيمت سهام و خارج شدن از دايره شايعات وارد معامله سهام شوند. همچنين مسئولين سازمان و شركت بورس اوراق بهادار و شركت‌هاي بورسي موظف به ارائه اطلاعات درست به بازار و روشن كردن اذهان عمومي خواهند بود.