سرمایهگذاری در اوراق بدهی چگونه انجام میشود؟
به گزارش بورس نیوز، تمام کسب و کارها نیاز به تامین مالی دارند. وام یکی از راههای تامین مالی کسب و کارها برای داشتن حضور موثر در بازار است، اما بنا بر شرایط گاهی پرداخت وام از توان بانکها خارج است. راه دیگری نیز برای تامین مالی شرکتها وجود دارد: خرید اوراق بدهی که علاوه بر تامین بودجه مورد نیاز برای شرکتها یا نهادها، راهی برای کم کردن ریسک سرمایهگذاری در بازار و ایمنسازی پرتفو یا سبد سهام سرمایهگذاران بازار سرمایه است. در این مطلب، بررسی میکنیم که اوراق بدهی چیست و سرمایهگذاری در این اوراق چگونه انجام میشود.
اوراق بدهی چیست؟
اوراق بدهی یکی از ابزارهای سرمایهگذاری است. در این روش، سرمایهگذار، پول را به ناشر اوراق قرض میدهد. فرد قرضگیرنده باید برای بازپرداخت وجه اعتبار متعهد شود. در نهایت مبلغ اولیه باید به همراه سود دورهای ثابت به سرمایهگذار پرداخت شود. این مبلغ در بازههای زمانی مشخص با خریدار تسویه میشود.
اوراق بدهی یا اوراق قرضه زیرمجموعه اوراق با درآمد ثابت هستند که معمولا توسط دولت منتشر میشوند؛ بنابراین ضمانت آن با دولت است. به عبارتی دولت پرداخت اصل و فرع اوراق بدهی را ضمانت میکند. پس سرمایهگذاری در این اوراق بدون خطر است و سرمایهگذاران میتوانند با خیال راحت نسبت به معامله آن اقدام کنند.
همان طور که گفتیم، اوراق بدهی از سود ثابت برخوردار است. به این ترتیب هم توانایی کاهش ریسک سرمایهگذاری را تا میزان قابل توجهی دارد. در حقیقت سرمایهگذار قسمتی از سرمایه خود را در محلی که به آن سود ضمانت شدهاى تعلق میگیرد، سرمایهگذاری میکند.
پس از تعریف اوراق قرضه باید نحوه خرید آن را بررسی کنیم. زمانی که این اوراق برای فروش گذاشته میشوند، افراد حقیقی و حقوقی میتوانند این اوراق را خریداری کنند.
ویژگىهاى انواع اوراق بدهی
اوراق بدهی مشخصات مشابهی دارند که تعریف معینی از این اوراق را ارائه میکنند. ویژگى اوراق بدهی و مشخصات آن به شرح زیر است:
• تاریخ سر رسید: تاریخ پایان یک دوره که در آن تاریخ، صاحبان اوراق بدهی، ارزش اسمی اوراق خود را وصول میکنند.
• ارزش اسمی: اصل مبلغ وام که در تاریخ سر رسید اوراق بدهی به خریدار اوراق بازپرداخت میشود.
• نرخ سود اسمی: نرخ بهرهای که به صورت گردشی و تا زمان موعد سر رسید اوراق وصول میشود.
• قیمت فروش: در شرایطی که مالک اوراق قصد انتظار تا زمان سررسید اوراق را نداشته باشد، میتواند در بازارمالی به قیمت همان روزِ معاملاتی، اوراق را به شخص دیگری به فروش برساند.
• نرخ سود تا سررسید: خرید اوراق قرضه در اولین روز انتشار نرخ سود اسمی را تعیین میکند. اگر بعد از انتشار، اوراق به قیمت تعیینشده در بازار خرید و تا زمان تاریخ سررسید نگهداری شود، به آن نرخ سود تا سررسید گفته میشود.
اوراق قرضه در ایران
از آن جا که سیستم ارائه این اوراق با قوانین اسلامی منافات دارد، در کشورمان عرضه نمیشوند. دو دلیل اصلی عدم عرضه این اوراق در ایران به شرح زیر است:
۱. اوراق قرضه نوعی وام با بهره است که سود قطعی دارد. در واقع اگر ناشرِ اوراق به مرحله پرداخت سود برسد یا حتی اگر دچار زیان شود و در پروژه خود شکست بخورد، متعهد به پرداخت بهره تعیینشده به فرد دارنده اوراق است.
سرمایهگذاری حلال در چهارچوب قوانین اسلامی انجام میشود که در آن سرمایهگذار باید هم در سود و هم در زیان آن شریک باشد. خرید اوراق قرضه و دریافت سود آن از نظر قوانین اسلامی جایز نیست.
۲. ناشر اوراق قرضه مجبور به اطلاعرسانی و شفافسازی فعالیتهای خود نیست؛ بنابراین ناشران اوراق میتوانند از منابع مالی در فعالیتهای که قانونی بودن یا نبودن آنها برای دارندگان اوراق مشخص نیست، استفاده کنند. در نتیجه عدم شفافیت سیستم عرضه اوراق قرضه، دلیل دیگری برای عدم معامله این اوراق در کشورمان است.
در مجموع به دلیل این که اوراق قرضه با سیستم بانکداری اسلامی مطابقت ندارد، این اوراق در ایران نه صادر میشود و نه مورد معامله قرار میگیرد. جایگزین این اوراق در ایران اوراق مشارکت و اوراق صکوک هستند.
سرمایهگذاری در اوراق مشارکت
با توجه به عدم هماهنگی با قوانین اسلامی و در نتیجه عدم صدور و معامله اوراق قرضه در ایران، سرمایهگذاران میتوانند در اوراق مشارکت سرمایهگذاری کنند. نحوه صدور و فروش اوراق مشارکت و اوراق قرضه شباهت زیادی به یکدیگر داشته و هر دو یک نوع سرمایهگذاری با درآمد ثابت هستند.
توجه کنید که در اوراق مشارکت تامین مالی باید برای پروژههای عمرانی، خدماتی، صنعتی، تولیدی و دیگر بخشهایی باشد که امکان بررسی و قابلیت شفافسازی دارند. این محدودیت در اوراق قرضه وجود نداشت.
در اوراق مشارکت منبع تامین مالی مشخص است و میتوان از ثمربخش بودن پروژهها مطمئنتر بود؛ بنابراین به نظر میرسد که اوراق مشارکت جایگزین مناسبی برای اوراق قرضه است. بعضی از انواع اوراق مشارکت را میتوانید مانند سهام شرکتها، در بازار بورس ایران معامله کنید و بعضی دیگر صرفا توسط بانک مرکزری منتشر میشوند و در بانکهای عامل به فروش میرسند.
اوراق قرضه یا سهام؟
_ خرید اوراق قرضه نیز مانند خرید سهام نوعی سرمایهگذاری است. با این تفاوت که با خرید سهام در واقع شما مالک بخشی از شرکتی هستید که روی آن سرمایهگذاری کردهاید. به این ترتیب هم در سود و هم در زیان آن شرکت شریک هستید.
_ خرید سهام با ریسک و نوسان قیمت همراه است. در حالی که اوراق قرضه این ریسک را ندارد و معمولا دارای نرخ بهره ثابت است.
_ شرکتها نیز برای تامین منابع مالی خود تمایل دارند تا به جای فروش سهام اوراق قرضه صادر کنند. زیرا دارندگان اوراق قرضه اجازه دخالت در مدیریت و امور شرکت را ندارند. در صورتی که این حقوق را نمیتوان از سهامداران گرفت. زیرا سهامدار مالک بخشی از سهام شرکت و دارنده اوراق بدهی طلبکار شرکت است. در تامین مالی با اوراق قرضه افراد پول خود را به ناشر که شخصیتی حقیقی یا حقوقی است قرض میدهند تا در دوره معینی بهره آن را دریافت کنند.
سخن آخر
در بازار سرمایه اوراق گوناگونی مورد معامله قرار میگیرند. اوراق بدهی از جمله مهمترین اوراق برای سرمایهگذاری است که خود زیرمجموعه اوراق با درآمد ثابت است. خرید و فروش اوراق قرضه به دلیل منافات با قوانین بانکداری اسلامی در ایران انجام نمیشود، اما علاقمندان به سرمایهگذاری در این زمینه میتوانند نسبت به خرید و فروش اوراق مشارکت و اوراق صکوک اقدام کنند.
