تنش در تنگه هرمز بازار جهانی انرژی را تکان داد؛

بورس نیوز:

تنگه هرمز به‌عنوان یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های راهبردی جهان، نقشی تعیین‌کننده در معادلات انرژی و تجارت دریایی بین‌المللی ایفا می‌کند. این تنگه باریک که خلیج‌فارس را به دریای عمان و در ادامه به آب‌های آزاد اقیانوس هند متصل می‌کند، مسیر اصلی عبور بخش قابل‌توجهی از نفت و گاز صادراتی کشور‌های تولیدکننده خاورمیانه به بازار‌های جهانی است. به همین دلیل، هرگونه اختلال در امنیت یا کارکرد این مسیر دریایی می‌تواند پیامد‌های فوری برای بازار جهانی انرژی به همراه داشته باشد.

از منظر جغرافیایی، تنگه هرمز در نقطه اتصال خلیج‌فارس و دریای عمان قرارگرفته و در باریک‌ترین بخش خود تنها چند ده کیلومتر عرض دارد. در شمال این گذرگاه ایران قرار دارد و در جنوب آن سواحل عمان امتدادیافته است. این موقعیت خاص جغرافیایی سبب شده است که کنترل و امنیت این مسیر دریایی همواره در کانون توجه بازیگران منطقه‌ای و قدرت‌های جهانی قرار داشته باشد.

در اطراف این تنگه، مجموعه‌ای از مهم‌ترین تولیدکنندگان انرژی جهان قرارگرفته‌اند. کشور‌هایی مانند عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، کویت و عراق بخش قابل‌توجهی از صادرات نفت و گاز خود را از طریق مسیر دریایی خلیج‌فارس و عبور از تنگه هرمز به بازار‌های جهانی منتقل می‌کنند. به‌بیان‌دیگر، این گذرگاه دریایی شریان اصلی انتقال انرژی از خاورمیانه به اقتصاد‌های بزرگ مصرف‌کننده در آسیا، اروپا و سایر مناطق جهان محسوب می‌شود.

اهمیت راهبردی تنگه هرمز در روز‌های اخیر بار دیگر در کانون توجه بازار‌های جهانی قرارگرفته است. در پی حملات آمریکا و اسرائیل به ایران و افزایش تنش‌های نظامی در منطقه، عبور و مرور کشتی‌های تجاری و نفت‌کش‌ها در این مسیر با اختلال جدی مواجه شده و عملاً تردد دریایی در این گذرگاه حیاتی متوقف‌شده است. این وضعیت به‌سرعت واکنش بازار‌های انرژی را در پی داشت و قیمت جهانی نفت با جهشی قابل‌توجه مواجه شد؛ به‌گونه‌ای که بهای نفت به حدود ۱۰۴ دلار در هر بشکه رسید و رشدی در حدود ۱۲ درصد را تجربه کرد.

واکنش سریع بازار نفت به تحولات تنگه هرمز بار دیگر نشان می‌دهد که چرا این گذرگاه دریایی به‌عنوان یکی از استراتژیک‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان شناخته می‌شود. تمرکز حجم عظیمی از صادرات نفت خاورمیانه در یک مسیر باریک دریایی باعث شده است که هرگونه ناامنی یا توقف در جریان عبور نفت‌کش‌ها، مستقیماً عرضه جهانی انرژی را تحت تأثیر قرار دهد و به نوسانات شدید در قیمت‌ها منجر شود.

به همین دلیل، تنگه هرمز نه‌تنها یک مسیر دریایی برای عبور کشتی‌ها، بلکه یکی از حساس‌ترین نقاط ژئوپلیتیکی جهان به شمار می‌رود؛ نقطه‌ای که تحولات امنیتی آن می‌تواند به‌سرعت به بازار‌های جهانی انرژی، تجارت بین‌الملل و حتی اقتصاد جهانی سرایت کند.

تنگه هرمز و نبض تجارت انرژی جهان

تنگه هرمز تنها یک گذرگاه دریایی در خلیج‌فارس نیست، بلکه یکی از حیاتی‌ترین مسیر‌های انتقال انرژی در جهان به شمار می‌رود. تمرکز حجم عظیمی از صادرات نفت و گاز کشور‌های خاورمیانه در این مسیر باریک سبب شده است که هرگونه اختلال در آن، به‌سرعت به بازار‌های جهانی انرژی و تجارت بین‌المللی سرایت کند.

بر اساس داده‌های نهاد‌های بین‌المللی انرژی، روزانه حدود ۲۰ تا ۲۱ میلیون بشکه نفت و فرآورده‌های نفتی از تنگه هرمز عبور می‌کند؛ رقمی که معادل نزدیک به یک‌پنجم مصرف روزانه نفت در جهان و حدود یک‌سوم تجارت دریایی نفت محسوب می‌شود. این حجم عظیم انتقال انرژی باعث شده است که تنگه هرمز مهم‌ترین گلوگاه نفتی جهان تلقی شود.

اهمیت این مسیر تنها به نفت محدود نیست. بخش قابل‌توجهی از تجارت جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) نیز از طریق همین تنگه انجام می‌شود. برآورد‌ها نشان می‌دهد حدود ۲۰ درصد از تجارت جهانی LNG از این مسیر عبور می‌کند؛ سهمی که عمدتاً به دلیل صادرات گسترده گاز مایع قطر به بازار‌های جهانی است. ازاین‌رو، امنیت و باز بودن مسیر تنگه هرمز برای بازار گاز نیز نقشی تعیین‌کننده دارد.

وابستگی بسیاری از اقتصاد‌های بزرگ جهان به انرژی عبوری از تنگه هرمز، اهمیت ژئوپلیتیکی و اقتصادی این گذرگاه را دوچندان کرده است. چین، هند، ژاپن و کره جنوبی از مهم‌ترین واردکنندگان نفت خاورمیانه هستند و بخش قابل‌توجهی از نیاز انرژی خود را از محموله‌هایی تأمین می‌کنند که از تنگه هرمز عبور می‌کند. در کنار این کشورها، برخی اقتصاد‌های اروپایی نیز بخشی از واردات نفت و فرآورده‌های انرژی خود را از همین مسیر دریافت می‌کنند.

به همین دلیل هرگونه اختلال در تردد نفت‌کش‌ها در این تنگه می‌تواند پیامد‌های گسترده‌ای برای بازار‌های جهانی داشته باشد. بازار نفت خام نخستین بازاری است که به چنین تحولات ژئوپلیتیکی واکنش نشان می‌دهد و معمولاً با افزایش قیمت همراه می‌شود. در ادامه، بازار گاز طبیعی و LNG نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد، زیرا هرگونه محدودیت در صادرات قطر می‌تواند توازن عرضه و تقاضای گاز در آسیا و اروپا را بر هم بزند.

پیامد‌های این وضعیت به بخش‌های دیگر اقتصاد جهانی نیز سرایت می‌کند. صنایع پتروشیمی که وابستگی مستقیم به خوراک نفت و گاز دارند، از نوسانات قیمت انرژی تأثیر می‌پذیرند و هزینه تولید در این صنایع افزایش می‌یابد. همچنین بازار حمل‌ونقل دریایی با افزایش ریسک‌های ژئوپلیتیکی و بالا رفتن نرخ بیمه کشتی‌ها و نفت‌کش‌ها مواجه می‌شود؛ موضوعی که می‌تواند هزینه تجارت جهانی را نیز افزایش دهد.

در چنین شرایطی، تنگه هرمز عملاً به یکی از نقاط تعیین‌کننده در معادلات اقتصاد جهانی تبدیل می‌شود؛ گذرگاهی که ثبات یا بی‌ثباتی آن می‌تواند زنجیره تأمین انرژی جهان را دستخوش تغییر کرده و بر قیمت‌ها، تجارت و حتی رشد اقتصادی بسیاری از کشور‌ها تأثیر بگذارد.