5 تصميم جديد در بورس‌هاي كالا و اوراق بهادار؛ بورس نفت بزودي كليد مي‌خورد

*جزئيات آيين‌نامه جديد معاملات بورس كالا 

فارس: شوراي بورس اخيراً آيين‌نامه معاملات بورس كالا كه مربوط به سال 82 بود را تغيير داده و آيين‌نامه جديدي در 35 ماده تصويب كرده كه از قرار معلوم تا يكماه آينده ابلاغ و اجرايي خواهد شد. در اين رابطه توضيح دهيد چه اتفاقاتي در رويه معاملات انواع محصولات در بورس كالا رخ خواهد داد؟ 

حسيني: طبق آيين‌نامه قبلي، معاملات محصولات در بورس كالا به گونه‌اي بود و فعلا " هست كه براي هر عرضه‌ايي نشست‌ معاملاتي متفاوتي بايد برگزار شود. اين رويه از لحاظ زماني براي بورس كالا محدوديت ايجاد مي كرد و در يك روز چندين عرضه مختلف وجود داشت. براي حذف اين محدوده زماني و سهولت معاملات توسط كارگزاران و فروشندگان، از يكسال گذشته بحث حراج چند كالايي مطرح شد. متناسب با آن آيين‌نامه معاملات بورس كالا با تغييراتي مواجه و دوشنبه گذشته توسط شوراي عالي بورس تصويب شد. با اين اتفاق امكان حراج چندكالايي فراهم شد تا داد و ستد همزمان رشته‌هاي مختلف كشاورزي، پتروشيمي و فلزات امكان‌پذير باشد. علاوه بر اين با صرفه‌جويي در زمان، زمينه افزايش حجم معاملات هم فراهم شد. 

نكته دوم هم مربوط به عملياتي كردن طرحي براي ساز و كارهاي نظارتي بورس كالا است. طبق آيين‌نامه جديد معاملات بورس كالا به تدريج دخالت عامل انساني از سيستم نظارتي اين بورس حذف خواهد شد. يعني نيازي به حضور ناظر براي نظارت نخواهد بود و سيستم كاملاً الكترونيكي مي‌شود. به محض ابلاغ اين آيين‌نامه كه زمان آن يكي دو هفته آينده خواهد بود بورس كالا به اين سمت حركت خواهد كرد. 

*پذيرش نفت كوره در بورس كالا ؛ راه براي راه اندازي بورس نفت باز شد 

رويداد مهم ديگر در بورس كالا اين است كه با رايزيني‌هايي كه با مسئولان وزارت نفت داشتيم ، اين وزارتخانه درخواست پذيرش نفت كوره را به بورس كالا داد. اين محصول يكي از فرآورده‌هاي اصلي نفت است و ما را وارد فاز مهم كه مربوط به معاملات فرآوردهاي نفت و راه‌اندازي بورس نفت است، خواهد كرد. در اين رابطه قرار است جلسه هيات پذيرش نفت كوره در بورس كالا برگزار شود. 

فارس: با اين اصاف آيا تا چند وقت ديگر و حداكثر تا قبل از اتمام سال شاهد معاملات نفت كوره در بورس كالا خواهيم بود؟ 

حسيني: بله. در تلاش هستيم تا هرچه زودتر اين امكان در سال جاري فراهم و معاملات نفت كوره عملياتي شود. 

فارس: آيا سازوكار معاملات نفت كوره با ديگر محصولات قابل معامله در بورس كالا متفاوت خواهد بود؟ 

حسيني: خير. چون معاملات اين محصول به طور فيزيكي خواهد بود، نحوه داد و ستد نفت كوره با ديگر محصولات فرقي نخواهد كرد. 

* از اول آبان سرمايه گذاران حقيقي بورس كالا از انجام معاملات منع مي شوند 

نكته بعدي در مورد بورس كالا اين است كه در حالي معاملات محصولات اين بورس به صورت عمده انجام مي‌شود كه متأسفانه برخي از افراد حقيقي چندان مرتبط با نوع و مصرف محصول عرضه شده نيستند و حضور فعالي ندارند.اين مسئله منجر مي‌شد برخي محصولات مورد نياز توليدكنندگان محصولات با رقابت كاذبي مواجه شوند. اما با دستورالعمل جديدي مقرر شده از اول آبان معاملات همه محصولات بورس كالا فقط توسط اشخاص حقوقي انجام شود.درضمن اشخاص حقوقي هم بايد در بورس كالا ثبت‌نام كنند تا كميته پذيرش نسبت به شناسايي و ارائه سه نوع كد معاملاتي عام، خاص كالا و خاص گروه كالايي اقدام كند. 

فارس: آيا اين تصميم جديد با بحث رعايت انصاف در بازار سرمايه مغاير نيست؟ چون ممكن است برخي افراد حقيقي در حوزه خاصي فعال باشند. 

حسيني: اتفاقاً خير. چون در بورس كالا محصولات پايه ايي معامله مي‌شوند و جامعه هدف آن گروه‌هايي هستند كه در بخش‌هاي مختلف فعال بوده و بايد ارزش افزوده‌‌ايي را ايجاد كنند ولي افرادي كه صرف سرمايه‌گذاري و با ديدگاه‌ كوتاه‌مدت وارد معاملات بورس كالا مي‌شوند شايد انصاف معاملات را از بين ببرند. از اين جهت بايد تناسبي بين خريدار محصول و زمينه‌ فعاليتي وجود داشته باشد.اين در حالي است كه در برخي كالاها تعادل كامل بايد وجود داشته باشد تا معاملات محصولات به مصارف بهينه تخصيص داده شود. 

به هر حال در معاملات عمده مشتريان بايد شناسايي شده و از لحاظ اعتبار، تخصص و نوع فعاليت سرمايه گذاران احراز اهليت شوند.اين رويه درمعاملات عمده سهام هم وجود دارد. دليل‌اش هم اين است كه فقط افراد سرمايه‌دار ولي بدون تخصص وارد هر صنعتي نشده و مداخله نكنند چون با ورود برخي افراد حقيقي نظم معاملات برخي كالاها به هم ريخته شده است. از طرف ديگر شفافيت اشخاص حقوقي به دليل ثبت و ديگر موارد بهتر و بيشتر است. ضمن اينكه تاجران حقيقي كالاها از انجام معاملات منع نشده‌اند و اين گروه مي‌توانند در قالب شخصيت حقوقي اقدام به دادوستد محصولات بورس كالا كنند. 

فارس:‌ اما برخي از اشخاص حقيقي همين حال هم با ارايه مبالغي به ازاي هر تن محصول معامله شده از كد اشخاص حقوقي استفاده مي‌كنند. 

حسيني: بله. ولي همين اشخاص حقيقي با صرف هزينه‌اي اندك مي‌توانند شركت سهامي خاص ايجاد كرده و در معاملات حضور داشته باشند تا از اين طريق و با تكيه بر صورت‌هاي مالي ‌هاي و بازرسي، شفاف باشند. 

فارس: آماري از تعداد سرمايه‌‌گذاران حقيقي در بورس كالا وجود دارد؟ 

حسيني: تقريباً يك سوم اشخاص حقوقي فعال در بورس كالا را اشخاص حقيقي تشكيل مي‌دهند. 

خبر ديگر در مورد بورس كالا موافقت سازمان بورس با افزايش سرمايه 100 درصدي آن است. اين شركت مي‌تواند با برگزاري مجمع فوق‌العاده‌اي نسبت به اعمال افزايش سرمايه‌ اسمي اقدام كند.همچنين با افزايش سرمايه100درصدي بورس اوراق بهادار هم موافقت شد و اين موضوع در مجمع فوق العاده 14 مهر مي تواند به راي گذاشته شود. 

*امكان استفاده همه سهامداران از معاملات آن لاين با ابلاغ دستورالعمل 

فارس:اگر موافقيد در مورد راه‌اندازي آن‌لاين تريدينگ در بازار سهام توضيح دهيد.مقررات اين رويه در چه مرحله‌ايي قرار دارد و از چه زماني همه سهامداران علاقمند خواهند توانست از اين رويه استفاده كنند؟

حسيني: درپي استقبال كارگزاران اوراق بهادار و سهامداران از اين روش و طي مراحل آزمايشي، مقررات معاملات اين روش تدوين و در هفته گذشته تصويب شد. اين مقررات عمدتاً ناظر بر مسئوليت‌هاي كارگزاران و كساني است كه از طريق آن‌لاين وارد شبكه معاملات سهام مي‌شوند. 

مباحثي مانند محرمانه بودن و ارائه خدمات‌ مطلوب كارگزاران به مشتريان و نگه‌داري سوابق و كارمزدها و... در قالب 19 ماده لحاظ شده است كه به زودي ابلاغ خواهد شد. به پيوست اين مقررات، نمونه قراردادي هم براي مشتريان تهيه شده تا سرمايه‌گذاران علاقمند به استفاده از معاملات آن‌لاين تريدينگ با آگاهي كامل وارد اين نوع معاملات شده و در ضمن به نوعي تعهدات دو طرف روشن شود.اين مقررات زمينه توسعه روش جديد داد و ستد سهام را در بورس اوراق بهادار فراهم خواهد كرد. 

فارس: به جز چند كارگزار بورس اوراق بهادار، ديگر كارگزاران هم از راه‌اندازي معاملات الكترونيكي و مستقيم سهام استقبال كرده‌اند؟ 

حسيني: بله. اكثر شركت‌هاي كارگزاري در حال تجهيز اين نوع معاملات هستند.اين درحالي است با ابلاغ دستورالعمل معاملات آن‌لاين راه براي حضور همه سهامداران علاقمند باز خواهد شد. 

فارس:‌ با توجه به اينكه برنامه 3 تا 5 ساله سازمان بورس كاهش هزينه‌هاي معاملاتي است،با فراگير شدن معاملات آن‌لاين، آيا كارمزد كارگزاران هم كاهش خواهد يافت؟ 

حسيني: قطعاً اين اتفاق خواهد افتاد. چون معاملات آن‌لاين و الكترونيكي سهام در ابتدا مستلزم سرمايه‌گذاري و تهيه نرم‌افزارها و سخت‌افزارهايي است اما با مستهلك شدن اين ابزارها هزينه خدمات هم كاهش خواهد يافت. از طرف ديگر با افزايش اندازه بازار و تعداد مشتريان ، از درآمدهاي بورس و كارگزار كاسته نخواهد شد. بنابراين تا چند سال آينده هزينه‌هاي معاملاتي و كارمزد كارگزاران كاهش مي‌يابد. 

*طرح بكارگيري تلفن مركزي دريافت سفارش ها 

فارس: طرح به كارگيري از تلفن مركزي توسط كارگزاران و امكان دريافت سفارش خريد و فروش سهام سرمايه‌گذاران در چه مرحله‌ايي قرار دارد؟ 

حسيني: يكي از معيارهايي كه هم‌اكنون براي رتبه‌بندي سال جاري كارگزاران بورس اوراق بهادار تعيين كرده‌ايم استفاده از سيستم تلفن مركزي است تا كارگزاران به استفاده از اين سرويس هم تشويق شوند. 

فارس: آيا ضبط مكالمه تلفني مي‌تواند مبناي حقوقي معاملات باشد؟ چون در اين روش خبري از ارائه اسناد فيزيكي نيست. 

حسيني:اين روش با صحبت‌هايي كه شده در حد عرفي قابل قبول است. ضمن اينكه سيستم‌هايي كه با تلفن مركزي فعال‌اند فقط صوتي نيستند. به مانند بانك‌ها . مي‌توان با استفاده از رمز ورود و اعلام تعداد سهام و ديگر مشخصات از اين روش بهره گرفت. 

فارس: آيا نيازي به اصلاح مقررات معاملات هم خواهد بود؟ 

حسيني: بله. هم‌اكنون كارشناسان سازمان در حال تهيه و تدوين مقررات لازم هستند كه به محض نهايي شدن ابلاغ خواهد شد. 

*چند اتفاق جديد در استفاده از "كدال " 

فارس: سايت كدال( شبكه ارسال مستقيم اطلاعات شركت ها به بورس )در چه وضعيتي قرار دارد؟ 

حسيني: بعد از ناشران كه هم اكنون با استفاده از امضاي ديجيتال و سايت كدال اطلاع‌رساني مي‌كنند، در حال آموزش هفتگي به حسابرسان هستيم تا بعد از دريافت "توكن " به زودي ارتباطات بين سازمان، ناشر و حسابرس در سايت كدال متمركز شود. به اين ترتيب تمام گزارش‌هاي حسابرسان به محض امضا و به فاصله بسيار اندكي در اختيار همگان قرار خواهد گرفت. اين اتفاق رويداد بسيار بزرگي براي ما محسوب مي‌شود. 

بلافاصله بعد از اتمام اين مرحله به سمت بازار اوليه خواهيم رفت تا شركت‌هاي ثبت شده غير بورسي نزد سازمان هم اطلاعات خود را از طريق سايت كدال ارائه كنند. 

علاوه بر اين مذاكراتي با مسئولان سازمان امور مالياتي شده تا اين سازمان هم از طريق كدال با شركت‌هاي بورس در ارتباط بوده و ارائه اظهارنامه شركت‌هاي بورسي و غيربورسي از اين روش صورت گيرد.اين طرح مورد استقبال سازمان مالياتي قرار گرفته و قرار شده بعد از بررسي به تدريج عملياتي شود.اين رويه به برنامه‌ريزي مالياتي سازمان امور مالياتي هم كمك خواهد كرد. 

تصميم‌ ديگري كه مربوط به كليه شركت‌هاي بورسي و فرابورسي است در خصوص ارسال و مشاهده مستقيم 10نوع اطلاعات شركت‌ها است تا از اين طريق زمان انتشار اطلاعات و توقف نماد معاملاتي شركت‌ها به حداقل برسد. 

در اين خصوص اطلاعيه‌هايي مربوط به آگهي نوبت اول و دوم دعوت به مجمع عمومي عادي ساليانه ، فوق‌العاده و عادي به طور فوق‌العاده شركت‌ها، زمان تشكيل جلسه هيات مديره درباره افزايش يا كاهش سرمايه، مهلت استفاده از حق تقدم خريد سهام، معرفي يا تغيير در تركيب اعضاي هيات مديره، تصميمات مجمع عمومي فوق‌العاده (به جز موضوع افزايش يا كاهش سرمايه)، گزارش فعاليت‌ هيات مديره، زمان‌بندي پرداخت سود سهام و صورت وضعيت سبد سهام (پرتقوي) به طور مستقيم از سوي شركت‌‌ها ارسال مي شود و بدون هيچ وقفه‌اي در سايت كدال درج خواهد شد. 

در آينده هم به تعداد اين گونه اطلاعيه‌ها اضافه خواهد شد تا وضعيت نمادهاي باز كه در 6 ماهه اول سال 92 درصد و در سال گذشته 82 درصد بود بهتر از گذشته باشد. 

*دليل عدم لزوم ارايه پيش بيني سود سرمايه گذاري ها 

فارس: سازمان بورس اخيراً با صدور اطلاعيه‌ايي اعلام كرده از اول مهر شركت‌هاي سرمايه‌گذاري نيازي به ارائه پيش‌بيني سود ندارند. دليل اتخاذ اين تصميم چه بود؟ 

حسيني: چون اين دسته شركت‌ها هر ماه وضعيت پرتفوي (سبد سهام) را به اين سازمان مي‌دهند، تغييرات سبد سهام در صورت سود و زيان‌شان است. اين تصميم به كاهش تعداد و زمان توقف نمادهاي معاملاتي اين دسته شركت‌ها كمك شاياني خواهد كرد. 

فارس: با توجه به اينكه برخي سهامداران حقيقي از سطح تحليل پاييني برخوردارند آيا مشكلي براي اين دسته از سرمايه‌گذاران پيش نخواهد آمد؟ چون ملاك تصميم‌گيري اين گروه عمدتاً بر روي پيش‌بيني سود هر سهم و تغييرات اين متغير است. 

حسيني: به هر حال وقتي ملاك پرتفوي شركت‌هاي سرمايه‌گذاري باشد سهامداران هم مجبور به افزايش آگاهي خواهند شد. ضمن اينكه در گزارش‌هاي سبد سهام ،گردش‌هاي انجام شده مشخص كننده مابه‌تفاوت كاهش يا افزايش سبد سهام است.