ابراهیم گرفتار آتش خشم بت شكنی

پس از آنكه «گزارش یك جشن» در جشنواره بیست و نهم فیلم فجر رونمایی شد، انتقادها از سوی منتقدان سینمایی به ساختار روایی فیلم و حتی نوع فیلمبرداری آخرین ساخته در انتظار اكران حاتمی  كیا مطرح شد و این فیلم به لحاظ حرفه ای پایین تر از سطح كاری این كارگردان ارزشی و متعهد به آرمان های انقلاب تلقی شد، اما این تنها بخشی از انتقادات بود و هجمه اصلی از سوی برخی حامیان سابق و علی الظاهر مخالفان فعلی ابراهیم صورت پذیرفت كه تنها مسئله شان، محتوای فیلم و پرداختن به اعتراضات خیابانی جوانان به نحوی است كه چنین رویكرد اعتراضی را مشروع می‏داند و در واقع تنها جرم این كارگردان برجسته، نزد بخشی وسیعی از منتقدین غیرسینمایی، همین نكته است.

ابراهیم حاتمی​كیا كارگردان شاخصی است و این جایگاه را با قدری اختلاف، حتی مخالف ترین منتقدان آثارش نیز انكار نمی كنند و این نه به واسطه تفكراتش، بلكه به دلیل ساختار فیلمسازی منسجم و استانداردی است كه در بسیاری از آثارش مشهود است و وجه ممیزی وجود دارد، میان او و بسیاری از كارگردانان زردساز و یا فاقد ایده و خلاقیت كه تنها سانس‏های سینماها را با فیلم‏های غیرقابل دفاعشان پر می كنند و اجازه نفس كشیدن به آثار ارزشمند و فاخر سینمای ایران كه عمدتاً محصول سینمای مستقل و همچنین كارگردانان مستقل هستند را نمی دهند. حاتمی كیا در این فضا چه زمانی كه فیلم های مرتبط با فضای دفاع مقدس می ساخت و می سازد و چه هنگامی كه روایتگر وقایع پس از جنگ است، به جز موارد انگشت شمار چون «دعوت» كه ضعف های مشهودی داشت، قوی عمل كرده و خود را یك سر و گردن از همكارانش بالاتر كشیده است.

برنده پنج سیمرغ بلورین ادوار جشنواره فیلم فجر، موفقیتش را علاوه بر آنكه به تسلط شخصی اش بر ابعاد مختلف یك فیلم اعم از فیلمنامه نویسی، فیلمبرداری و تدوین گری در كنار كارگردانی مدیون است، بخشی قابل توجهی از توفیقش به واسطه شناختش از روحیات مخاطب معاصر ایرانی است و با تعریف روان تر، او بلد است چگونه احساسات مخاطب را در احاطه خود بگیرد و برای القاء پیامش و تاثیرگذاری بیشتر این پیام بر بیننده، به خوبی از این امكان بهره می برد تا حتی آثار ضعیفش چون «دعوت» نیز مخاطب را متاثر نماید، چه رسد به «از كرخه تا راین» و «آژانس شیشه ای» كه این مستندساز جنگ حق مطلب را در آنها به خوبی ادا كرده است.

جدیدترین ساخته حاتمی كیا، فیلم «گزارش یك جشن»است؛ فیلمی كه در جشنواره بیست و نهم فجر برای نخستین بار روی پرده رفت تا مشخص شود ابراهیم چه جنس التهابی را در اثرش به تصویر كشیده و سوژه اصلی چیست. اثر تازه حاتمی كیا روایتگر یك سرگرد نیروی انتظامی است كه حكم پلمب یك موسسه ازدواج را از مافوقش دریافت كرده و برای انجام ماموریتش به این موسسه می‌رود و در حین اجرای حكم با واكنش جوانان این موسسه مواجه می‌شود و در نهایت تظاهرات خیابانی راه می افتد و حاتمی كیا تلاش می كند به شكلی كه در درگیری های خیابانی از دوربین های موبایل برای به تصویر كشیدن صحنه ها استفاده می شود، تا حدودی بهره ببرد و با فیلمبرداری حرفه ای درآمیزد كه البته به زعم كارشناسان، در این زمینه چندان موفق نبوده است.

اغلب منتقدین یك سوم ابتدایی​ «گزارش یك جشن» را پسندیده اند، اما بعد از فصلی كه مامور پلمب ساختمان با بازی رضا كیانیان به محل می​آید و روی جوانان اسلحه می­ كشد و بانو به حاشیه می رود و گسست روایت اتفاق می افتد، اوضاع عوض می شود و فیلم به كلی تغییر جهت می دهد و انگار روایتی دیگر آغاز شده. شخصیت دیگری جز بانو، نقش اول را برعهده دارد و شاید همین تغییر رویكرد حاتمی كیا كه احتمالاً حین تصویربرداری تشدید شده و در زمان تدوین به اوج رسیده، باعث تغییر نام فیلم همچون محور فیلم گشته است. اما آنچه بسیاری را از او رنجاند، نه ضعف در شخصیت پردازی و یا نقص در نیمه ها تا پایان داستان بود، نه ضعف دوربین برخلاف آثاری چون آژانس شیشه ای برای حفظ ماندگاری تصویر در فضای بسته ای كه بخشی از فیلم روایت می شود... بلكه تنها آنچه دوستان سابق حاتمی كیا را مجبور به شدیدترین حملات كرد، می كند و خواهد كرد و برای ابراهیم هزینه ایجاد می‏كند، واكنش جوانان است.

اینكه جوانان در قبال بسته شدن این موسسه اعتراضات خیابانی می كنند، از سوی مخالفان تندروی چنین مشیی با دو روش مورد توجه قرار گرفت. تاكتیك نخست، پس زدن حاتمی كیا و له كردنش برای آنكه دست از فیلمسازی اجتماعی و حتی فیلمسازی جنگی با ته مایه اجتماعی شبیه «به نام پدر» بردارد و سال های باقی عمرش را صرفاً روایت جنگی یا نهایتاً روایت رفتگان و بازماندگان دفاع مقدس را بسازد. تاكتیك دوم هم، روایت كل داستان فیلم با ارائه تحلیل و تفسیرهای متفاوت با كل قصه بر اثری است كه به روشنی ادبیاتش مشخص است و اگر حاتمی كیا به قول معروف برخی سكته ها را به اثرش تحمیل كرده یا یكی به میخ زده، یكی نعل، برای آن است كه این رفقایش كه تحمل «به نام پدر» را هم نداشتند، با دیدن فیلم سكته ناقص نكنند. اما اینكه حاتمی كیا در فیلمش حق را به همه داده و ماجرا را نسبی نگاه كرده، این عده را راضی نكرده و كلاً نمایش فیلمی كه در آن جوانان به خیابان ریخته باشند و فاسد و به قول یك مجری معلوم الهویه، "مریض جنسی" نشان داده نشوند، برای اینها قابل هضم نیست.

اتفاقی كه این روزها افتاده، این است كه برخی منتقدین فاقد شناخت از اصول اولیه فیلمسازی، علاوه بر ده ها نقدی كه بر اثر آخر حاتمی كیا نوشته اند و یك طرفه به قاضی رفته اند، در نقد هر فیلمی، چند خطی به «گزارش یك جشن» حاتمی كیا می پردازند و این اثر متوسط را به شكلی می كوبند كه انگار یك فیلم تجربی و ابتدایی ساخته شده است. گزارش یك جشن خواه ناخواه بیش از نسل های اول و دوم، روایتگر نسل سوم و حتی چهارم انقلاب است كه صرفاً به شنیده شدن حرف هایشان قانع نیستند و در پی اجرای خواست هایشان هستند. حال اگر گروهی قصد دارند این صدا را نشوند و پژواك این صدا در طول و عرض جشنی كه ابراهیم برپا كرده آزارشان می دهد، مشكل از خودشان است كه نمی خواهند نسل جدید را بپذیرند و بپذیرند كه هر نسلی شعار و شعوری دارد كه نسل قبل و نسل بعد نمی تواند تغییرش دهد، همچون نسل خودشان.

ابراهیم با این اثر حقیقتاً بت شكنی كرده و آنان كه امروز ذیل نوشته هایشان برای او، از ساخته های امثال كلاهداری و ده نمكی تمجید می كنند و این اشخاص را در كنار ابراهیم قرار می دهند، طبیعتاً تلاش می كنند در آتش خشم شان بسوزانندش، غافل از آنكه خداوند مردمی را دوستدار ابراهیم قرار داده كه این خرده آتش ها را گلستان می سازند و به عبارت ساده تر، رفتارهای اشخاصی كه از فیلم های ضعیفی چون «اخراجی ها 3» و «پایان نامه» دفاع كرده اند و آخرین ساخته حاتمی كیا را به باد شدیدترین انتقادها گرفته اند، باعث شده اثر متوسط حاتمی كیا، نزد عموم مردم برجسته تر جلوه كند و عملاً بخش قابل توجهی از مردم كه هرفیلمی نام «حاتمی كیا» پایش نوشته شود، به تماشایش می نشینند، این بار نیز «جشن پرجنجال» كارگردان ارزشی و انقلابی را از دست ندهند.