پلیس روی پشت‌بام‌ها چه می‌کند؟

جمع‌آوری این دیش‌ها و گیرنده‌ها هم‌زمان شد با ورود دستگاه‌هایی جدیدتر و کشف راه‌های خلاقانه‌تر! برای استتار. از این رو برخورد قاطع با این پدیدۀ تا حدی نوظهور برای چند سالی مسکوت ماند. این در حالی بود که خانواده‌های بسیاری این وسیله را ابزار تهاجم فرهنگی می‌خواندند و ورود آن به خانه خود را بدون در نظر گرفتن قانون و مصوبه مجلس، ممنوع می‌داشتند. 

چند سال بعد شرایط کمی تغییر کرد. بسیاری از خانواده‌ها کم‌کم  ماهواره را پذیرفتند و برخی نیز آن را جزء جدایی‌ناپذیر زندگی خود ساختند. 

1381 بار دیگر رونق بازار گیرنده‌های ماهواره‌ای سبب شد که بخش‌هایی از قانون منع به‌کارگیری تجهیزات ماهواره‌ای اصلاح و دوباره تصویب گردد. پیگیری و پنهان‌کاری، جمع‌آوری و نصب مجدد بار دیگر از سر گرفته شد تا اینکه نمایندگان مجلس طرح دیگری با عنوان «استفاده مدیریت شده از ماهواره» را مطرح کردند؛ ولی در نهایت این طرح از دستور کار مجلس خارج شد. 

حدود هجده سال، از تصویب قانون ممنوعیت استفاده از ماهواره و اجرای چند مرحله‌ای این طرح در مقاطع مختلف زمانی، گذشته است اما همچنان نتیجه‌ای مطلوب و قابل قبول حاصل نشده است. 

طرح جدید جمع‌آوری ماهواره‌ها از چندی پیش، باز به اجرا گذاشته شده است. این بار نیز در وهله نخست هدف دیش‌هایی هستند که در معرض دید قرار دارند. جانشین فرمانده نیروی انتظامی اولیت طرح ضربتی پلیس را «دیش‌های آشکار» خوانده و در این خصوص گفته است: «پلیس برای ورود به مشاعات مجوز قانونی گرفته است و ورود نیروهای پلیس به پشت‌بام‌ها و مراکزی که تجهیزات دریافت ماهواره به صورت آشکار در آنها وجود دارد، با اخذ مجوز قضایی و توأم با اخلاق صورت می‌گیرد.» 

بیژن نوباوه، نماینده مجلس شورای اسلامی، نیز ضعف قوانین موجود و نداشتن ضمانت اجرایی قوی را مهمترین مشکل مقابله با آنتن‌های ماهواره دانسته و در این زمینه گفته است: «قوانینی که ما در این زمینه داریم کافی نیست و به نظر می‌رسد فقط به دلیل ضعف قوانین، نیروی انتظامی را مجبور کرده‌ایم با این موارد برخورد کند. و این کافی نیست؛ بلکه ما نیاز به ارائه پیشنهادات جدید و قوانین بالادستی در این رابطه داریم.» 

با این‌که سردار رادان جمع‌آوری تجهیزات ماهواره‌ای را محدود به منطقه خاصی نمی‌داند؛ اما طی روزهای اخیر محدوده غرب و شمال غربی تهران شاهد برخورد گسترده و جمع‌آوری بیش از دو هزار دیش ماهواره‌ای بوده است. 

سال گذشته صداوسیما تحقیقاتی انجام داد که نشان می‌داد سالانه به تعداد10 درصد از جمعیت مردم تهران، به بینندگان شبکه‌های ماهواره‌ای و مشتریان این تجهیزات افزوده می‌شوند. ‌ماده 9 قانون منع استفاده از ماهواره که بر اساس آن، علاوه بر ضبط و مصادره اموال مکشوفه، استفاده‌کنندگان به مجازات نقدی از یک میلیون تا سه میلیون ریال‌ محکوم می‌گردند، تأثیر چندانی در نظر این افراد نداشته و ندارد. نتایج تحقیقات صدا وسیما نشان می‌دهد بیشتر خانواده‌هایی که جزء مخاطبان برنامه‌های ماهواره‌ای هستند ترجیح می‌دهند شبکه‌های فارسی‌زبان را تماشا کنند. 

در سایت رسمی مقام معظم رهبری، به استفتائی در خصوص نگهداری ماهواره چنین پاسخ داده شده است: «دستگاه آنتن ماهواره‌ای از اين جهت که صرفاً وسيله‌ای برای دريافت برنامه‌های تلويزيونی است که هم برنامه‌های حلال دارد و هم برنامه‌های حرام، حکم آلات مشترک را دارد. لذا خريد و فروش و نگهداری آن برای استفاده در امور حرام، حرام است و برای استفاده‌های حلال جايز است. ولی چون اين وسيله برای کسی که آن را در اختيار دارد زمينه دريافت برنامه‌های حرام را کاملاً فراهم می‌کند و گاهی نگهداری آن مفاسد ديگری را نيز دربر دارد، خريد و نگهداری آن جايز نيست مگر برای کسی که به خودش مطمئن است که استفاده حرام از آن نمی‌کند و بر تهيه و نگهداری آن در خانه‌اش مفسده‌ای هم مترتب نمی‌شود. لکن اگر قانونی در اين مورد وجود داشته باشد بايد مراعات گردد.» 

آیت‌الله مکارم شیرازی در این‌باره این‌گونه نظر داده‌اند: «ماهواره از جمله رسانه‌هایی است که می‌توان از آن در نشر فرهنگ اسلام بهره برد. ماهواره «ولایت» که به همت جمعی از فضلا و بزرگان حوزه را‌ه‌ اندازی شد کار بسیار ارزشمند و قابل تقدیری است. دلیلی ندارد که این امکانات در اختیار دیگران باشد و ما آن را در اختیار نداشته باشیم. باید از تمام وسایل روز، به نفع پیشرفت اسلام و مکتب اهل‌بیت‌(ع) استفاده کنیم؛ بنابراین لازم است هر وسیله ارتباطی به هر صورتی که باشد را در اختیار بگیریم. نکند مخالفان ما از آن استفاده نمایند و ما استفاده نکنیم. رسانه‌های تصویری هم‌ تأثیرگذار هستند؛ بنابراین باید به صورت مثبت از آن استفاده کنیم و صدا و سیما هم به فکر این است که از حوزویان برای پیشرفت این مساله استفاده کند.» 

درماه‌های گذشته با پیشرفت تکنولوژی و افزایش قاچاق وسایل جدید ارتباطی به کشور، گیرنده‌های جدیدی وارد بازار شده است که در اصطلاح به آن‌ها «فلش‌های ماهواره‌ای» گفته می‌شود. 

از سویی دیگر دیش‌های جدیدی نیز با هدف استتار و برای حفظ زیبائی نمای ساختمان‌ها ساخته شده‌اند. این دیش‌ها بر اساس طرح‌ها و رنگ‌های نمای بیرونی ساختمان‌ها طراحی شده و بخاطر یکدست بودن با زمینه روکار ساختمان‌ها، کاملاً از دیدها پنهان و از بیرون غیر قابل تشخیص است. 

ورود این نوع از گیرنده‌های پیشرفته به بازار سبب شده بدون نیاز به دیش ماهواره و تجهیزات جانبی تمامی شبکه‌های ماهواره ای به آسانی در دسترس باشند. 

هرچند درحال حاضر این فلش‌ها در بازار به هزینه‌ای حدود ۳ میلیون تومان به فروش می‌رسد، اما تجربه ورود وسایل ارتباطی نظیر ویدئو، دیش‌های ماهواره‌ای و گوشی موبایل نشان می‌دهد که بعد از گذشت مدتی قیمت این تجهیزات کاهش می‌یابد و به سادگی در اختیار عموم مردم جامعه قرار می‌گیرند. در واقع در چنین وضعیتی است که ورود مکانیکی نیروی قهریه به مسئله نه تنها باعث جمع کردن بساط ماهواره نمی‌شود که رونق بازار قاچاقچی، فروشنده و نصاب ماهواره را در پی خواهد داشت.

حال مسئله‌ی اساسی اینجاست که آیا پلیس قادر خواهد بود برای اجرای قانون و مقابله با گیرنده‌های ماهواره‌ای به تفتیش منازل مردم بپردازد. 

این روزها اگر به دوستی برخورد کنید که در خانه گیرنده ماهواره‌ای دارد و او را از جمع‌آوری دیش‌ها آگاه سازید، شاهد برخوردی متفاوت و نوعی بی‌تفاوتی سؤال برانگیز خواهید بود. گویا تجربۀ برخورد با تجهیزات مشابه همچون ویدئوها، این اطمینان را می‌دهد که چنین طرح‌هایی در نهایت راه به جایی نمی‌برند و همواره تکنولوژی نه یک گام، بلکه چندین گام سریع‌تر و جلوتر از سیاست‌های این چنینی در حرکت است. 

خرید و نگهداری وسایل اگرچه مخالف قانون و جرم محسوب می‌شود، ولی امروزه به اندازه‌ای ارزان و سهل‌الوصول تهیه و جایگزین می‌گردد که عملاً طرح جمع‌آوری دیش‌ها را طرحی از پیش شکست‌خورده می‌سازد. مگر آن‌که ماموران نیروی انتظامی هر هفته به هر ساختمان به طور مرتب سرکشی کنند؛ که این کار نیز حاصلی جز فرسوده ساختن نیروی عظیم انسانی نداشته و به طور حتم اختصاص چنین نیرویی در دراز مدت، موجب کمبود نیرو در بخش‌های دیگر و مشکلات ناشی از آن، خواهد شد. 

از دیگر سو، جمع‌آوری دیش‌ها نه تنها گرایش به تماشای برنامه‌های ماهواره‌ای را در جامعه کاهش نخواهد داد، بلکه بازار این محصول و ورود قاچاق به کشور را داغ‌تر کرده و گرایش و استقبال از وسایل و تجهیزات جدید را سریع‌تر خواهد ساخت. گیرنده‌هایی که دیگر به آسانی قابل شناسایی و رؤیت نباشند. و به این ترتیب اندک کنترل و نظارتی که خانواده‌ها بر فرزندان و جوانان خود داشتند، به حداقل خواهد رسید و یا برای همیشه رخت برخواهد بست.

به عقیده کارشناسان برای مقابله با ماهواره و جنبه تهاجمی آن به جای اقدامات گاه به گاه و مکانیکی باید به اقدامات فرهنگی رو آورد؛ ارتقا کیفی برنامه‌های صدا و سیما، فرصت به بخش خصوصی برای ورود به عرصه برنامه سازی، تولید محصولات متنوع و... می‌تواند سدی در برابر نفوذ ماهواره باشد.