فیلم: به اسم تربیت، عقده پروری نكنیم + فیلم

با آنكه تصور می شد تنبیهات شدید بدنی در مدارس به تاریخ پیوسته و حد اقل جسارت علنی كردن چنین تنبیهاتی به رسم دوره تركه زدن دیگر وجود ندارد، اخیراً انتشار فیلمی ناراحت كننده متعلق به كلاس ابتدایی یك مدرسه روستایی كه معلم در مقابل دوربین موبایل به تنبیه غیرقابل باور كودكان می پردازد و سوژه رسانه های بیگانه نیز شد، نشان داد هنوز باید در این رابطه نگران بود و هنگام استخدام معلمان آموزش و پرورش، ملاك ها و تست های روانشناسی را نیز برای امانتداران فرزندان مردم در نظر گرفت تا چهره های دارای آستانه تحمل پایین، عصبانیت یا كمبودهایشان را بر سر امانت های مردم خالی نكنند.

به گزارش سرویس فرهنگی «آینده»؛در تصاویر تاریخی باقی مانده از آخرین مكتب خانه ها، آنچه جالب توجه است، تمایل معلمان برای عكاسی از مكتب خانه هایشان هنگام تنبیه شاگردان با چوب و فلك بوده و در تعداد قابل توجهی از تصاویر باقی مانده مشاهده می شود در حالی كه پای طفل فلك شده، همگان رو به دوربین عكاسی ژست گرفته اند! شاید آن دوران هدف استاد از چنین رفتاری، القای اقتدارش بود و اوج اقتدار را در این تنبیهات سنگین كه امروز در دنیا به عنوان شكنجه(!) شناخته می شود، می یافتند. جالب آنكه با توجه به فرهنگ آن دوران، خانواده ها نه تنها معترض به این تنبیهات نمی شدند كه حركت استاد را تایید و حق معلم برای تربیت متعلم تلقی می كردند.

با به تاریخ پیوستن آهسته مكتب خانه ها و شكل گیری مدارس و نظام آموزشی در ایران كه تقریباً از 1308 با تصویب نشر كتب درسی توسط دولت آغاز شد، طبیعتاً تنبیه ها ملایم تر شد و معلمان نیز كه مدارج تحصیلی آكادمیك برایشان اجباری شده بود، در عوض شیوه های خشنی چون چوب و فلك كه دیگر برای نسل جدید خانواده ها هم قابل هضم نبود، تنبیهات جایگزینی چون تنبیه با شلنگ و كتك زدن دانش آموزان را به كار گرفتند و با گذشت چند دهه این تنبیهات نیز تا حدودی تعدیل شد و حالا نسل تازه معلمان كمتر علاقه به شلنگ داشت و با خط كش، سیلی و نظایر اینها به تنبیه داشن آموز می پرداخت.

در سال های اخیر با توجه به آنكه معلمان از تنبیه بدنی و حتی روحی دانش آموزان از طریق تحقیر نیز بر حذر داشته شده‌اند، معلمان نیز به طور وسیع به رعایت این مسائل پرداختند و این نشان می دهد فرهنگ بی حاصل بودن تنبیه میان معلمان نیز شكل گرفته است. قانون نیز به صراحت روند تنبیهات مجاز معلمان را مشخص كرده و در قانون به صراحت بر منع تنبیه بدنی دانش‌آموزان در مدارس تاكید شده است و بر مبنای آیین‌نامه آموزش و پرورش هرگونه تنبیه بدنی، اهانت و تعیین تكالیف درسی سنگین و خارج از توان محصل به منظور تنبیه دانش‌آموزان، ممنوع اعلام شده است.

در فصل پنجم و ششم این آیین‌ نامه كه مسایل انضباطی و تشویقی را مطرح می‌كند، طی مواد 68 تا 85 به مساله تنبیه پرداخته شده و در ماده 76 درباره ممنوعیت تنبیه بدنی، خصوصا در دوران دبستان به شدت تذكر داده شده است. در مقابل این ممنوعیت‌ها، تكلیف معلمان در مواجهه با دانش‌آموزان خاطی هم مشخص شده به طوری كه بر اساس همین ضوابط، روش‌‌های تنبیه مورد تایید آموزش و پرورش، تذكر و اخطار شفاهی، تغییر كلاس، اطلاع والدین، اخراج موقت با اطلاع ولی دانش‌آموز به مدت حداكثر 3 روز و در نهایت انتقال به مدرسه دیگر عنوان شده است؛ هرچند گاه این رویه پیگیری نمی شود و بعضاً گزارش هایی درباره رفتار نامناسب برخی معلمان با دانش آموزان منتشر می شود.

این موارد عمدتاً به مسئله حادی تبدیل نمی شود و اگر خانواده دانش آموزان نیز معترض شوند، با ریش سفیدی مدیر و اولیای مدرسه، موضوع ختم به خیر می شود. اما در هر حال همین موارد اندك نیز نباید رخ دهد و حتی یك مورد تحقیر یا تنبیه دانش آموزان كه در رده های سنی كودك و نوجوان قرار دارند، به جز آسیب های جسمی، آسیب های روحی شدیدتری به دنبال خواهد داشت كه آثارش تا بلندمدت و حتی بزرگسالی می تواند به شكل علنی یا نهفته، پایدار باشد.

اخیراً یك فیلم از مدرسه ای كه علی الظاهر در یكی از توابع جهرم است، منتشر شده كه دو دانش آموز دبستانی ابتدا از معلمشان چند سیلی محكم می خورند و پس از این، معلم دو دانش آموز را وادار می كند كه به همدیگر سیلی بزنند و به بدترین شكل ممكن به تنبیه و تحقیر این دو می پردازد. اگرچه سیلی زدن اتفاق تازه ای نیست. اما اینكه در این عصر معلمی در مقابل دوربین موبایل كه پنهان هم نیست و معلم ابایی از تنبیه در مقابل لنزش ندارد، به چنین تنبیهی دست بزند و جسارت علنی شدن این رفتارش را داشته باشد، اتفاق ناراحت‌كننده‌ای است.

جالب آنكه انتشار این فیلم در شبكه های اجتماعی همچون یوتیوب و فیس بوك، مورد سوءاستفاده شبكه های بیگانه قرار گرفت و این اتفاق تسری داده شد و همین نشان می دهد در نظر نگرفتن مجازات سنگین برای معلمانی كه كوچكترین تنبیهی برای دانش آموز در نظر می گیرند، می تواند حتی هزینه هایش بیش از لطمه به یك دانش آموز باشد و نمونه اش رفتار این معلم است. البته دقیقاً زمان این فیلم مشخص نیست و هرچند هنوز برخی خانوارها نیز با این رفتارها مشكل ندارد و حتی بعضاً از معلمان می خواهند دانش آموزان را تنبیه كنند اما در هر حال رفتار قابل توجیهی نیست و نباید به گونه ای عمل شود كه به اسم تربیت، عقده پروری نكنیم.

در این میان علاوه بر تكمیل قوانین به نحوی كه معلمان احساس برخورداری از حاشیه امنیت بعد از تخلف به خصوص در مقطع دبستان نداشته باشند، ضروری به نظر می رسد هنگام استخدام معلمان علاوه بر در نظر گرفتن شرایط علمی و مصاحبه های معمول، تست های روانشناسی و رفتارسنجی نیز در نظر گرفته شود تا اشخاصی كه از آستانه تحمل پایین یا روحیه پرخاشگرانه ای برخورداند، با فیلترهای معمول نتوانند به مقام ارزشمند معلمی دست یابند و خودآگاه یا ناخودآگاه دست به رفتارهایی بزنند كه كوچك ترین خدشه ای را به اعتبار نظام آموزش و پرورش وارد سازند، چرا كه در هر حال مدیریت حدود سی دانش آموز در طول روز، نیاز به سعه صدر و اعصاب بالا دارد و بر این اساس بخشی از اشخاصی كه از این شرط مهم برخوردار نیستند، حداقل نباید در كلاس ها مورد استفاده قرار گیرند.

البته رسیدگی مادی و معنوی به معلمان، به ویژه آنها كه برای خدمت به روستاها یا نقاطی با شرایط سخت اعزام می‌شوند نیز ضرورت دارد، تا سختی خدمت بهانه كشیده شدن آنها به چنین رفتارهایی نگردد.