ضامن صندوق، آخرین راه تأمین وجوه در زمان افزایش حجم ابطال واحدها است

در بورس های عمده جهان، صندوق های سرمایه گذاری به صورت قابل معامله در بورس ( ETF )طراحی شده اند، در حالیکه در بورس تهران صندوق های سرمایه گذاری با ضامن نقد شوندگی و امکان مراجعه سرمایه گذاران برای ابطال واحدهای سرمایه گذاری به مدیریت صندوق در هر زمان تأسیس شده اند.

اما اعتقاد برخی از کارشناسان و نیز سرمایه گذاران در رابطه با ضامن نقد شوندگی اینگونه است که این موضوع تشریفاتی بوده و هیچ دردی را از مدیران صندوق ها در زمان هجوم سرمایه گذاران برای ابطال واحدهای سرمایه گذاری دوا نمی کند.

ایوب باقرتبار، مدیر نظارت بر نهادهای مالی سازمان بورس و اوراق بهادار در خصوص این موضوع در گفتگو با خبرنگار بورس نیوز تصریح کرد: در بازار سرمایه سایر کشورها صندوق های سرمایه گذاری ضامن ندارند و مدیران صندوق ها بر اساس اساسنامه و امیدنامه تصویب شده، صندوق خود را مدیریت می کنند.

روش ابطال واحدهای سرمایه گذاری

فرآیند مدیریت و نیز ابطال واحدها در این صندوق ها بدین گونه است که در شرایط عادی در زمان مواجه شدن با موضوع فروش و ابطال واحدها، مدیران صندوق در ابتدا از منابع نقد موجود در حساب ها، مبالغ سرمایه گذاری شده را به سرمایه گذار مراجعه کننده برای فروش واحدهای صندوق می پردازند. چنانچه نقدینگی لازم در صندوق موجود نباشد، این فرآیند از طریق وجوه شبه نقد و به عبارت دیگر از محل فروش اوراق مشارکت صورت می پذیرد.

وی افزود: اگر از این دو راه مدیر صندوق نتواند منابع مالی لازم را جهت تسویه حساب با فرد مورد نظر تأمین کند، اقدام به فروش سهام موجود در پرتفوی سرمایه گذاری می کند. در غیر این صورت اگر شرایط فروش سهام نیز مهیا نباشد، مدیر صندوق اعلام می کند توانایی پرداخت وجوه مربوط به درخواست سرمایه گذاران برای خروج از واحدها را ندارد که در این شرایط سرمایه سرمایه گذاران از هیچ پشتوانه ای برخوردار نیست.

مدیر نظارت بر نهادهای مالی سازمان بورس و اوراق بهادار وجود ضامن نقد شوندگی برای صندوق های سرمایه گذاری در بازار سرمایه ایران را یک مزیت دانست و اظهار داشت: با توجه به اینکه حضور صندوق های سرمایه گذاری تجربه جدیدی برای بازار سرمایه کشور بود، برای افزایش علاقه مندی به سمت این صندوق ها برای آنها ضامن در نظر گرفته شد تا با توان مالی پیش بینی شده برای ضامن، این نهاد مسئول برای نقد شوندگی واحدهای صندوق نقش مناسبی را ایفا کند.

زمان تسویه حساب صندوق ها با متقاضیان واحدهای ابطال

باقرتبار تسویه حساب با سرمایه گذارانی که درخواست ابطال واحدهای سرمایه گذاری خود را ارایه می کنند، حداکثر هفت روز پس از ارایه درخواست اعلام کرد و یادآور شد: در چند سال گذشته به ویژه در سال 1387 نیز، که وضعیت بازار سرمایه به ویژه بورس نامساعد بود، صندوق ها در تأمین نقدینگی با مشکلی مواجه نبودند. البته در این شرایط نیز به ندرت ضامن وارد عمل شده و منابع مالی لازم را تزریق می کند. بنا بر این در شرایط فعلی که بورس وارد مرحله ای رکودی شده، نیاز مبرمی به حضور و فعالیت ضامن وجود ندارد، چرا که نقد شوندگی بازار از سنوات گذشته با رشد قابل توجهی همراه بوده و گزارشی در این مورد که ضامن، نقدینگی لازم را برای تسویه وجوه در اختیار نداشته باشد، ارایه نشده است.

البته در طراحی صندوق های سرمایه گذاری نیز سعی شده که طراحی آن مشابه صندوق ها در دیگر نقاط جهان باشد تا مدیر بر اساس توانایی خود، به مدیریت صندوق بپردازد.

صندوق های سرمایه گذاری خارجی در ایران

وی به صندوق های سرمایه گذاری خارجی که در ایران فعال هستند، نیز اشاره کرد و در همین رابطه گفت: در این صندوق ها بر طبق اساسنامه آنها، افراد سه ماه پس از ارایه درخواست ابطال واحدهای سرمایه گذاری، پول خود را دریافت می کنند.

نحوه عملکرد این صندوق ها اینطور است که اگر افراد در اواسط عملکرد سه ماهه درخواست خود را اعلام کنند، در سه ماهه بعدی به تقاضای آنها رسیدگی شده و پول آنها پرداخت می شود.

وی ساختار فعلی صندوق ها در ایران را مطابق با ساختار جهانی دانست و خاطرنشان کرد: مدیر صندوق باید با رصد بازار و بر پایه نسبت های معین شده برای دارایی ها، در شرایط خاص به فروش آنها اقدام کند و می توان ضامن نقد شوندگی را به عنوان یک راهکار برای روز مبادا در اختیار داشت تا دلهره ای برای سرمایه گذار جهت ورود به صندوق های سرمایه گذاری وجود نداشته باشد تا از این طریق ریسک سرمایه گذاری در این بخش تا حدودی پوشش داده شود.

رابطه نسبت کفایت سرمایه کارگزاری ها و صندوق ها

باقرتبار در رابطه با اعطای مجوز صندوق های سرمایه گذاری با سرمایه بالا به شرکت های کارگزاری بدون توجه به نسبت کفایت سرمایه و ریسک های صندوق های سرمایه گذاری خاطر نشان کرد: عملکرد شرکت های کارگزاری با سرمایه بالا، که مجوز فعالیت صندوق های سرمایه گذاری بزرگ را دریافت کردند، در مراحل بعدی و در زمان تمدید مجوز آنها، مورد ارزیابی قرار می گیرد و مجوز فعالیت آن دسته از صندوق هایی که تا آن زمان مدیریت مناسبی از خود نشان ندادند، تمدید نمی شود.

در رابطه با شرکت های کارگزاری نیز که سرمایه قابل توجهی ندارند، باید به این نکته توجه داشت که ضمانت نقد شوندگی آنها خود این شرکت ها نیستند و به طور معمول شرکت های تأمین سرمایه و یا بانک های بزرگ کشور ضامن آنها می باشند و این شرکت های کارگزاری تنها می توانند ضمانت صندوق های کوچک را بر عهده بگیرند.

وی در خاتمه از آغاز فعالیت نخستین صندوق سرمایه گذاری نیکوکاری در بازار سرمایه خبر داد و افزود: مجوز این صندوق که با ترکیب 40 به 60 درصدی در اوراق بهادار و سهام در نظر گرفته شده و تعیین درصد سرمایه گذاری در سهام و اوراق بهادار به نظر مدیریت آن بستگی دارد، صادر شده و فعالیت آن آغاز گردیده است.

افزون بر این، صندوق سرمایه گذاری نیکوکاری دوم نیز که مربوط به بانک گردشگری است، پذیره نویسی شده که در مرحله صدور مجوز فعالیت به سر می برد و به نظر می رسد شرایط فعلی بازار بهترین زمان برای تشکیل پرتفوی صندوق ها باشد تا با نگاه میان و بلند مدت بازدهی قابل قبولی را عاید سرمایه گذاران خود کنند.