نقش آفرینی عرضه های اولیه در دو سکانس از بورس

این روزها فرآیند حمایت از بازار سهام به عرضه های اولیه ای گره خورده که به سر شوق درآوردن سهامداران خسته از رکودهای پی در پی را دنبال می کند.

سهام شرکت اصل چهل و چهار باشد یا متعلق به بخش خصوصی فرقی نمی کند؛ فقط باید بازدهی مناسبی را طی یک مدت کوتاه برای خریداران خوش شانس آن که با هزار التماس و خواهش از کارگزار به سهمیه اندکی دست یافته اند، داشته باشد.

به گزارش بورس نیوز، عرضه اولیه اما در ادبیات مالی تعریف دیگری دارد. عرضه اولیه یا عرضه اولیه عمومی (IPO) به معنای فروش اوراق بهادار به عامه سرمایه گذاران است.

واحدهای اقتصادی که پس از طی دوره ای همراه با فعالیت مستمر و سودآور، با تبدیل شدن به سهامی عام، برای اولین بار سهام آنها به عامه مردم عرضه می شود که در حقیقت شکل گیری عرضه اولیه عمومی را در پی دارد. در فرآیند خصوصی سازی نیز هنگامی که سهام به عامه سرمایه گذاران ارایه می شود، به اصطلاح از آن به عنوان عرضه عمومی یاد می کنند.

این در حالی است که عرضه عمومی محدود به سهام نبوده و فروش هر نوع اوراق بهادار به عامه سرمایه گذاران را عرضه عمومی می نامند.

اما عرضه اولیه سهام در بورس ایران چه تفاوتی با بورس های جهانی دارد؟

و اینکه چرا سهامداران به محض اعلام عرضه اولیه سهام در بورس، بی مهابا فروش سهام شرکت های ارزنده و حتی بزرگ را در دستور کار قرار داده و به سرعت به صف خریداران سهام عرضه اولیه شرکت جدید الورود با هر وضعیت بنیادین و سودآوری می پیوندند؟

برخی کارشناسان معتقدند، عرضه اولیه سهام گرچه حجم چندانی از معاملات بازار سهام را در بر نمی گیرد اما در شرایطی که سهام شرکت های بزرگ و حتی متوسط با اقبال چندانی مواجه نیستند، عرضه های اولیه نسبت به حجم روزانه معاملات و میزان سهام شناوری اندک خود، بطور متوسط 15 تا 20 درصد از ارزش کل معاملات روزانه را به خود اختصاص می دهند زیرا عمده معامله گران برای نوسان گیری کوتاه مدت از عرضه های اولیه، اقدام به فروش سهام شرکت های بزرگ و تأثیر گذار در پرتفوی خود به هر قیمتی می کنند.

در این رابطه مشکلات دیگری همچون محدودیت اطلاعات مورد نیاز و عدم شفافیت کافی و حضور کم رنگ شرکت های تأمین سرمایه برای سنجش ارزندگی سهام در عرضه اولیه باعث شده تا اطمینان چندانی برای تأیید صحت و سقم مدارک و مستندات مالی این شرکت ها در بدو ورود به بازار سرمایه وجود نداشته باشد.

ارضاء خصوصی سازی و شائبه های بازار

از یک طرف بازار گردان سهام عرضه اولیه بر عموم معامله گران معلوم نبوده و از سویی دیگر نگاه کاسب مآبانه سازمان خصوصی سازی برای ارضاء انگیزه فروش خود در بازار سرمایه باعث شده تا حوادثی همچون تجربه تلخ عرضه اولیه بیمه دانا، حمل و نقل بین المللی خلیج فارس، ذوب آهن اصفهان و شاید پالایش نفت بندر عباس، برای سرمایه گذاران گران تمام شود.

همچنین رعایت نکردن زیر ساخت ها و اقتضاعات بازار سرمایه باعث شده تا نحوه کشف قیمت و انگیزه برای ایجاد جو روانی مثبت بر فضای کلی معاملات،شائبه سبز نگاه داشتن شاخص در فضای رکودی برای فعالان بازار سهام ایجاد شود که در نهایت به دلیل نتایج کوتاه مدت، ماندگاری چندانی نداشته و تنها اعتماد عمومی را بر باد می هد.

عرضه های اولیه ای که به دلیل فقدان بررسی و کنکاش همه جانبه صورت های مالی، نبود ارزش گذاری دقیق از سوی شرکت های تأمین سرمایه، ریسک فزاینده و حاشیه سود ناچیز ناشران خود تنها برای ایجاد فضای هیجانی کاذب بر بازار سرمایه تحمیل شوند بجای حمایت، صدمات سنگینی را در بلند مدت به کلیت بورس خواهند زد.

حال آنکه اگر نوسان گیری مقطعی از این عرضه های اولیه هدف عده ای نبود، حداقل باید سهام شرکت های هم گروه آنها را که از ارزندگی بالاتری برخوردار هستند مورد توجه قرار می دادند که چنین اتفاقی تاکنون رخ نداده است.

پرسش های امروز بازار سرمایه

اما آیا برای عرضه های اولیه سهام فرقی می کند که بازار سهام در شرایط صعودی یا نزولی باشد؟

آیا حامیان بازار سرمایه تلاش می کنند تا با عرضه های اولیه سهام، به هر قیمتی که شده آخرین تیرهای خود را برای شکستن سایه سنگین رکود فرسایشی در پیش رو خرج کنند؟ اگر چنین است آیا به نتایج احتمالی این اقدام ها در بلند مدت نیز اندیشیده شده یا فقط همچون سازمان خصوصی سازی به دنبال رفع تکلیف و کسب درآمد در هر موقعیت و شرایط موجود می باشند؟

برای شناخت بهتر عرضه اولیه سهام، خبرنگار ما ابتدا به سراغ مدیر عامل شرکت تأمین امین رفته و از او نقش این فرآیند در مقاطع مختلف بازار سرمایه را می پرسد.

فرصتی برای تأمین مالی مناسب

علی سنگینیان معتقد است: عرضه اولیه سهام و موضوع ورود شرکت های جدید یکی از کارکردهای اصلی بازار سرمایه بوده که نشانه ای از موفقیت و پویایی واحدهای اقتصادی در زمینه استفاده از فرصت تأمین مالی مناسب می باشد.

به باور وی عرضه اولیه سهام (IPO) در هر شرایطی که بر کلیت معاملات حاکم است، می تواند به نیازهای بازار سهام پاسخگو باشد. هر چند به لحاظ تجربه، عرضه های اولیه سهام در دوره های رونق بورس، پر تعداد بوده و شرکت ها ترجیح می دهند از قیمت بالاتر سهام در این مقطع منافع بیشتری از عرضه اولیه سهام بدست آوردند اما در شرایط رکود نیز این عرضه ها کم و بیش ادامه داشته ولی هیچ گاه متوقف نمی شوند.

ایراد در روش عرضه اولیه است

این مقام مسئول عرضه های اولیه سهام را ابزاری کمک دهنده برای بازار سرمایه عنوان کرد و افزود: نگرانی از بابت زمان بندی عرضه های اولیه و یا ملاحظات سازمان خصوصی سازی در زمینه کشف قیمت سهام باعث شده روش عرضه اولیه سهام در بازار سرمایه همچنان دچار ایراد باشد.

در حالیکه با توسعه همه جانبه بازار سرمایه در طول سال های اخیر، شرکت های مشاوره ای مختلفی ایجاد شده اما همچنان روش های عرضه اولیه سهام بدون انتشار قیمت کارشناسی و نرخ گذاری های مبتنی بر تحلیل استوار است که این خود ایجاد فضای هیجانی و انحراف از اهداف اولیه در فرآیند عرضه ها را به دنبال خواهد داشت.

خصوصی سازی خود را هماهنگ کند

سنگینیان استفاده از توان شرکت های تأمین سرمایه را به عنوان ابزار و راهکاری در جهت تصحیح روش عرضه های اولیه سهام در بازار سرمایه نام برد و افزود: باید پذیرفت سازمان خصوصی سازی بنا بر بودجه پیش بینی شده خود دارای وظایف قانونی در زمینه واگذاری ها است اما برای به ثمر نشستن اقدامات این نهاد، باید پیش از هر چیز فعالیت های خود را در قالب مقررات و استانداردهای بازار سرمایه و نیز شرایط و فضای حاکم بر آن هماهنگ کند.

گرچه نمی توان در مجموع معتقد بود که عرضه اولیه سهام در شرایط رکودی بازار سهام، اوضاع را بدتر می کند اما می توان با زمان بندی های بهتری به نتایج مؤثرتری دست سافت.

حرف امروز منتقدان و طرفداران بر سر چیست؟

به گفته وی هر چند بخاطر شرایط خاص امروز بازار سرمایه، عرضه های اولیه سهام چندان برای کلیت بازار نتیجه بخش نبوده اما بطور معمول سرمایه گذاران از این نوع واگذاری ها استقبال کرده اند.

مدیر عامل شرکت تأمین سرمایه امین معتقد است: عرضه های اولیه سهام (IPO) از این منظر که تاکنون بطور کامل فروش رفته می توان گفت که حاکی از موفقیت بوده اند اما نحوه کشف قیمت سهام همواره بحث اصلی میان منتقدان و طرفداران عرضه های اولیه بوده که گاهی اوقات با وجود منطقی بودن قیمت مورد نظر، ممکن است سرمایه گذاران را به خود جلب نکند.

به لحاظ تئوریک همواره عرضه اولیه (IPO) سهام، یک بازده اضافی برای بازار ایجاد می کند که البته در ایران بیشتر به لحاظ حجم پایین و محدودیت سهام شناوری این بازده بوجود آمده است.

از سویی نمی توان با دو یا سه عرضه اولیه در بازار سهام عنوان کرد که شرایط کلی بازار به دلیل این عرضه ها با صعود یا رکود مواجه شده اند. حال آنکه اغلب گشایش نمادها یا عرضه های اولیه ای که در فرابورس صورت می گیرد، منابع چندانی را از کلیت بازار سهام خارج نمی کنند.

IPO جذاب می شود اگر ....

از منظر یک کارشناس دیگر بازار سرمایه اما، عرضه های اولیه سهام (IPO) به دلایلی همچون نداشتن پیشینه و سابقه قابل قضاوت در بلند مدت، برای سرمایه گذاران از جذابیت برخوردار است.

امیر حسین اسماعیل پور می گوید: باید به ابهام های جذاب عرضه های اولیه، انگیزه و رفتار سهامداران عمده، شرایط موجود در بازار سهام و میزان سهام شناوری آنرا نیز افزود که باعث می شوند انبوه سهامداران به دلیل نداشتن تصویر ذهنی مشخص از ناشر سهام جدید، به عرضه اولیه سهام او علاقه بسیاری نشان دهند.

نمره ممتاز سازمانی

از طرفی عرضه های اولیه سهام برای سازمان ها و نهادهایی همچون سازمان خصوصی سازی یا بورس، فرآیندی دوست داشتنی است چرا که از یک طرف باعث رشد ارقام عملکردی در کارنامه مدیران می شود و از سویی دیگر تعداد شرکت ها و نمادهای معاملاتی موجود در بازار سهام را می افزاید که خود در ایجاد هیجان در معاملات بسیار مؤثر است.

به باور وی موفقیت عرضه های اولیه سهام به شرایط حاکم بر بازار سهام بستگی داشته و باید سهامی که مناسب با وضعیت موجود در بازار باشد عرضه شود.

در این روزها سهام عرضه کنید

وقتی بازار سهام روزهای صعودی قیمت ها را تجربه می کند، عرضه اولیه سهام شرکت های بزرگ از قبیل پالایشگاهها، فولاد سازان، صنایع نفت و پتروشیمی و یا مخابراتی می توانند علاوه بر ایجاد تحرک و شادابی، از حبابی شدن بهای سهام در کلیت بازار جلوگیری کنند.

در عین حال بازار سهام با فرو رفتن در شرایط رکود فرسایشی، می تواند میزبان عرضه اولیه سهام شرکت ها و صنایع کوچکی باشد که نقدینگی چندانی برای خرید سهام آنها نیاز نیست.

مشکل از جای دیگری است

اسماعیل پور همسو با نظرات سنگینیان، عرضه های اولیه سهام را فاقد ایراد می داند و می گوید: مشکل اصلی در روش پیاده سازی فرآیند عرضه اولیه سهام (IPO) است. دستکاری صورت های مالی و ارایه نمایی خوش سیما از عملکرد شرکت ها و بلافاصله بر هم خوردن تمامی آن شکل و شمایل ها پس از اتمام عرضه اولیه سهام، در حال حاضر اصلی ترین نقص عرضه های اولیه سهام در بورس کشور است.

از دیگر سو، ضعف جلسه های معارفه سهام جدید در بهره گیری از کارشناسان اهل فن برای پاسخگویی به شمه هایی همچون مشخص نبودن نرخ خوراک واحد پتروشیمی یا وضعیت واگذاری معدن، این پرسش را ایجاد می کند که اصلاً با چه تضمین و اطمینانی، سهام جدید باید به بازار عرضه شوند؟

این فعال بازار سرمایه با انتقاد از رویه سهمیه بندی برای ایستگاه های معاملاتی کارگزاران و تعیین قیمت پایه در عرضه های اولیه، خاطر نشان کرد: چنین رفتارهایی تنها به ایجاد رانت و امتیاز ویژه برای عده ای محدود می شود.

در حالیکه چنانچه براساس نتایج کارشناسی جلسه معارفه سهام و امید نامه شرکت، هر کارگزار اختیار درج قیمت با دامنه باز نوسان قیمتی را داشته باشد، در صورت پی بردن بازار به نوع تحلیل و موفقیت در ارزیابی قیمت سهام از سوی شرکت کارگزاری، نوعی برند و اطمینان خاطر را برای سهامداران ایجاد خواهد کرد.

در عین حال شرکت های مشاور سرمایه گذاری دانش بنیان با قیمت گذاری ها و توان تحلیلی خود، هرچه بیشتر مورد اعتماد و مقبول بازار قرار گرفته و نسبت به درستی نتایج ارزیابی خود، سایر تحلیل های غلط را کنار می زنند.

وی نقش شرکت های تأمین سرمایه را تنها در زمینه تعهد پذیره نویسی یا بازار گردانی قابل اهمیت دانست و در عین حال افزود: هزینه بر بودن استفاده از خدمات این شرکت ها اغلب باعث شده تا در فرآیند قیمت گذاری و ارزشیابی ها حضور چندانی نداشته باشند.

بنابراین در نهایت این سرمایه گذار است که باید تصمیم بگیرد سهمی را بخرد یا بفروشد.

عرضه های اولیه ای همچون پالایش نفت بندر عباس در شرایط کنونی بازار سهام نتایج پر ثمر نداشته و باید بجای آن سهام شرکت های کوچک و پربازده عرضه شوند.

وی در خاتمه یادآور شد: مثبت یا منفی شدن بازار سرمایه ارتباطی به سازمان بورس یا متولیان بازار سهام نداشته زیرا وضعیت کلان اقتصادی کشور جهت دهنده گرایش های بورس در مدارهای مختلف هستند.

هر چند مسئولان و متولیان بازار سرمایه به دخیل نشان دادن خود برای تغییر جهت نماگرهای بورسی علاقه مند هستند و مردم نیز در زمان رکود یا کشف قیمت غیر منتظره سهام، انتظار تغییر این رخدادها را از سوی روسا و مسئولین بازار سرمایه دارند، اما در واقعیت شاخصه های اصلی بازار باید از سوی شرکت های تأمین سرمایه، نهادهای مالی و سرمایه گذاری و سبدگردانی مشخص و تعیین شوند.