چرا بورس 91 تحليلپذير نيست؟
دنیای اقتصاد: «تحليل، خبر يا شايعه» چه چيزي در بازار سهام ايران فرمانروايي ميكند، يك روز بورس تهران در پي اخبار مثبت سياسي و غيراقتصادي به تعادل ميرسد و روزي ديگر حتي يك خبر منفي نه چندان قابل اعتنا، بازار سرمايه ايران را دستخوش عرضههاي سنگين و صفآرايي فروشندگان ميكند.
 |
معاملهگران بازار سرمايه ايران اين روزها در شرايطي به فعاليت نيمبند خود در بورس و فرابورس ادامه ميدهند كه با تاثيرگذاري متفاوت اخبار و شايعات بر روند كلي اين بازار مواجه هستند.
همين چند ماه پيش بود كه بازار سهام ايران واكنشي قابل اعتنا به خبرهاي مثبت ريز و درشت پيراموني خود داشت، حال آنكه تحليلهاي كارشناسان نيز ميتوانست چشمانداز به نسبت مشخصي را از وضعيت كلي و جزئي بازار به نمايش بگذارد، اما تشديد ريسكهاي سيستماتيك سبب شد كه رفتهرفته تحليل و خبر مثبت بار سفر از بازار ببندد و از اين بازار به نقطهاي نامعلوم كوچ كند تا بهاين ترتيب آنچه كه در بازار سرمايه ايران تاثيرگذار باشد، تنها اخبار و رخدادهاي منفي باشد و بس.
اين شرايط سبب شد تا در گفتوگو با شماري از كارشناسان و تحليلگران به بررسي عوامل موثر بر بازار سرمايه ايران بپردازيم.
اين گزارش در ادامه از نظرتان ميگذرد:
تقويت شايعات در بازار قرمز
در همين راستا، مصطفي بياتي مدير سرمايهگذاري صندوق آگاه نيز به مباحث كلان اقتصادي داخلي و سياست خارجي كشور اشاره كرد و گفت: هرگونه ابهام در مسائل سياسي و اقتصادي كشور موجب رونق شايعات فارغ از درست يا غلط بودنشان در بازار ميشود. حال آنكه هرگونه ثبات در اين مسائل، بازار سرمايه كشور را به سمت كاربرد تحليل از سوي سرمايهگذاران سوق ميدهد.
اين كارشناس بازار سرمايه بر اهميت وزن مسائل سياسي بر فعاليتهاي شركتهاي بزرگ بورسي تاكيد كرد و افزود: اين تحولات صادرات و واردات و نقل و انتقالات ارز را در اين شركتها متاثر ميسازد.
وي به ناتواني بازار سرمايه از پيشبيني شرايط سياسي اشاره كرد، به طوري كه اين نگراني و دغدغه سبب بيتوجهي بازار به گزارشات مناسب 3 ماهه شركتها شده است.
مدير سرمايهگذاري صندوق آگاه با اشاره به افزايش نقش ريسكهاي سيستماتيك بر بازار سرمايه از شركتها خواست تا با اتخاذ تدابيري مناسب و حذف ريسكهاي غيرسيستماتيك از طريق مديريت پرتفوليوي خود مانع از بروز مشكلات بيشتري شوند.
وي تصريح كرد: در واقع بدبينانه بودن فضاي رواني حاكم بر بازار سرمايه سبب شده تا انتشار هر خبر منفي، تاييدي بر افكار منفي سرمايهگذاران باشد. بر اين اساس وي از سرمايهگذاران خواست تا افقهاي سرمايهگذاران خود را بلندمدت ترسيم كنند و با توجه به تحليل جامعي كه از شرايط صنعت و شركتها دارند به سرمايهگذاري در اين بازار مبادرت ورزند.
به گفته بياتي، وجود نوسانات مقطعي در عملكرد شركتها، سرمايهگذاري با افق كوتاهمدت را با ريسك همراه ميسازد، از اين رو سرمايهگذاران براي گريز از اين ريسكها بايد سرمايهگذاري در بازه ميانمدت و بلندمدت را مدنظر خود قرار دهند و در اين بين به شايعات و اخبار روزانه كوتاهمدت توجهي نداشته باشند.
بياتي ادامه داد: تجربه نشان داده است كه قيمت سهام شركتها در ميانمدت و بلندمدت در محدوده ارزش ذاتي حركت ميكند. بر اين اساس شرايط هيجاني، منجر به شكلگيري حباب در بازار سرمايه ميشود. اين كارشناس بازار سرمايه از نهاد ناظر و نهاد اجرايي بازار سرمايه خواست تا ضمن فراهم آوردن بستر لازم براي انجام معاملات شرايط اطلاعرساني شركتها به ويژه شركتهايي كه عملكرد آنها مغاير بودجه اعلاميشان به بازار است را تسهيل سازد.
وي خاطرنشان كرد: در چنين فضايي بورس نبايد خواستار حمايتهاي دستوري از سوي فعالان حقوقي بازار باشد، بلكه بايد در قالب چارچوبهاي نظارتي پيشبيني شده در قانون فعاليت كند.
اطلاعات در بازارهاي سهام فرمانروايي ميكند
در ادامه علي سنگينيان مديرعامل شركت تامين سرمايه امين نيز از اطلاعات به عنوان مهمترين ويژگي بازار سهام نام برد كه سرمايهگذاران با خريداري داراييهاي كاغذي بر اساس اخبار و اطلاعات در اختيار يا قابل پيشبيني به معامله آنها ميپردازند. به عبارت ديگر، آنچه در بازار سرمايه معامله ميشود اطلاعات است نه داراييهاي واقعي. لذا گستردگي اين اطلاعات شامل اطلاعات كلان اقتصادي و سياسي موثر بر فعاليت صنايع و شركتها تا سادهترين اخبار فرهنگي و اجتماعي است.
سنگينيان ادامه داد: براي نمونه برخي سايتهاي تحليلي خبري در آمريكا، هر روز گزارش خلاصهاي منتشر ميكنند با عنوان «10 چيز كه قبل از باز شدن بازار بايد بدانيد.» اين گزارش، عمدتا شامل تحولات بازارهاي سهام آسيايي، تغيير نرخ ارز يا بهره در كشورهاي ديگر، برخي اطلاعات مهم در مورد شركتهاي بزرگ و گاه اخبار يا شايعات سطح پايين در مورد سياستمداران و حتي هنرمندان هاليوودي است.
وي در بيان لزوم ارائه اين اطلاعات گفت: بر اساس تئوري كارآيي بازار، تصميم سرمايهگذاران براي خريد يا فروش سهام نتيجه تمام اطلاعات موجود و در دسترس است و گاه اطلاعات بياهميت براي اكثر سرمايهگذاران، ميتواند بر تصميمات يك سرمايهگذار خاص اثر بگذارد.
مديرعامل شركت تامين سرمايه امين تصريح كرد: بنابراين اخبار و شايعات اعم از مثبت يا منفي، ابزارهاي تصميمگيري فعالان بازار هستند، اما متناسب با سطح كارآيي بازار و تخصص فعالان بازار، بر بازار و تصميم سرمايهگذاران اثر ميگذارند.
وي به تاثير گذاري قابل توجه اخبار و شايعات در بازار سهام ايران اشاره كرد كه به رغم توسعه قابلتوجه بازار در سالهاي اخير، به دليل حاضر نبودن نهادهاي مشاوره مالي قدرتمند و متخصص و از سوي ديگر، حضور گسترده سهامداران حقيقي و همچنين ناتواني شركتهاي پذيرفتهشده براي اطلاعرساني به موقع، بهويژه در مورد شايعات، بازار با واكنشهاي فراتر از انتظار سرمايهگذاران روبرو ميشود كه حاصل آن نوسانهاي شديد بازار در مقابل اخبار و شايعات منتشر شده است. اما در شرايط فعلي به دليل افزايش ريسكهاي پيراموني از جمله نوسانها و محدوديتهاي بازار ارز و تغييرات پي در پي سياستهاي اقتصادي و تجاري، فعالان بازار از فرصت و اطلاعات كافي براي تحليل شرايط موجود و ارائه واكنشهاي مناسب برخوردار نيستند؛ بنابراين اين احساس ايجاد شده است كه بازار چندان به اخبار و اطلاعات توجه ندارد.
دغدغه اين بازار چيست؟
سنگينيان اوضاع كلان بازار را اينگونه تحليل كرد: در شرايط فعلي، بازار بيشتر از آن كه تحت تاثير عوامل داخلي مانند كاهش سودآوري شركتها باشد، نگران ابهامات كلي در فضاي اقتصادي، صنعتي و تجاري است؛ به عبارت ديگر بازار دچار كمبود اطلاعات لازم براي تصميمگيري در سطح كلان است.
اين كارشناس بازار سرمايه در اشاره به نقش ريسكهاي سيستماتيك كنوني بر بازار سرمايه، افزايش سطح ريسك در سطح شركتي و تاثيرگذاري بر سطح سودآوري شركتها را يكي از تاثيرات مستقيم افزايش اين ريسك عنوان كرد؛ به طوري كه افزايش سطح ريسك سيستماتيك ميتواند منجر به افزايش ريسك غيرسيستماتيك هم شود. چرا كه اين امكان وجود دارد كه فعاليتهاي صنعتي و توليدي در شرايط نامناسب اقتصادي، قادر به كسب بازده انتظاري سرمايهگذاران نباشند كه اين مساله عاملي براي نوسان مضاعف بازار خواهد بود.
اين كارشناس بازار سرمايه اثرات ديگر اين ريسك هاي سيستماتيك را كاهش افق سرمايهگذاري در بازار دانست كه با افزايش ريسك بازار، از مدت زمان سرمايهگذاري كاسته ميشود، لذا با توجه به آنكه سرمايهگذاران امكان پيش بيني شرايط درازمدت بازار را ندارند اقدام به خريد و فروشهاي كوتاهمدت ميكنند؛ بديهي است كه همه گير شدن اين رفتار، نوسانهاي بازار را تشديد خواهد كرد.
سنگينيان در مورد بيتفاوتي بازار نسبت به اخبار و شايعات، گفت: تعدد اخبار و اطلاعات منفي باعث شده كه فعالان نتوانند يا فرصت نداشته باشند تحليل مناسبي از شرايط ارائه كنند، براي نمونه طي 6 ماه گذشته در بازار ارز، بيش از 10 بار سياستهاي ارزي دچار تغيير شد، تغييرات چندباره در فروش ارز مسافري، اطلاعات ضد و نقيض در مورد نرخ تسعير كالاهاي صادراتي شركتها، اولويتبندي صنايع براي دريافت ارز رسمي و سپس تغيير آن در زمان كوتاه، ممنوع شدن واردات در مقابل ارز حاصل صادرات و انتشار اخبار ضدونقيض در خصوص امكان افزايش نرخ مرجع. اين همه تغيير در يك زمان كوتاه فقط براي يك متغير. حال ساير متغيرهاي موثر و تغييرات آنها را هم لحاظ كنيد و به فعالان بازار حق دهيد كه دچار سرگيجه شوند.
وي خاطرنشان كرد: بهطور معمول در بازار منفي، اخبار مثبت كمتر مورد توجه قرار ميگيرد، مگر اينكه فضاي كلي بازار در حال دگرگوني باشد و به عبارت ديگر، ركود به پايان رسيده باشيد و در آغاز راه رشد بازار باشيم.
چرا خرس، چرا گاو؟
مديرعامل تامين سرمايه امين با به كار بردن اصطلاح بازار خرسي همراه با روند فرسايشي براي بازار منفي، دليل اين نامگذاري را حركت آرام و مداوم خرس از تپه رو به پايين ذكر كرد.
وي با مقايسه اين حركت با بازار گاوي كه تمثيل حركت سريع و شتابان گاو نر با شاخهاي خوابيده است، به اين نتيجه رسيد كه تداوم كاهش قيمتها و روند فرسايشي آن، باعث نااميدي سرمايهگذاران از رشد دوباره قيمتها ميشود؛ بنابراين انتشار برخي اخبار مثبت در ميان انبوهي از اخبار منفي و نگران كننده، ممكن است فقط سطح اين نااميدي را كاهش دهد نه كليت آن را، در حالي كه اخبار منفي اثر مضاعفي بر اين وضعيت خواهد داشت.
سنگينيان در اين ميان از تسلط سرمايهگذاران حقيقي بر بازار به عنوان يكي از ويژگيهاي اصلي بازار سهام كشور نام برد كه بر اساس بررسيهاي انجام شده، بازارهاي سهامي كه از تعداد زيادي سرمايهگذار حقيقي تشكيل ميشود از ثبات، شفافيت و كارايي كمتري نسبت به بازارهاي مبتني بر سرمايهگذاران حقوقي، برخوردار است.
وي دليل اين امر را برخورداري سرمايهگذاران حقوقي از تخصص و سطح بالايي از تحليل ذكر كرد كه اين موضوع علاوه بر كمك به افزايش كارآيي بازار، منجر به فشار به ناشران براي رعايت شفافيت و حاكميت شركتي بهينه ميشود. اين در حالي كه سرمايهگذاران حقيقي، كمتر حاضر به پرداخت هزينه براي استفاده از مشاوره و اطلاعات هستند و عمدتا از رفتار همديگر، پيروي ميكنند كه نتيجه آن، رفتار يكسويه بازار است.
مديرعامل شركت تامين سرمايه امين همچنين به بهرهگيري اين شيوه در بازار سرمايه كشور اشاره كرد كه ايجاد صفهاي فروش براي يك سهم و مجددا ايجاد صف خريد در همان روز يا با فاصلهاي كوتاه براي همان سهم نشان از متاثر بودن بازار از رفتارهاي احساسي و غايب بودن تحليل در تصميمات سرمايهگذاري است.
كورسوي تحليل و خبر در بازار
اما مدير سرمايهگذاري شركت سرمايهگذاري توسعه ملي هم در پاسخ به اين سوال كه چرا تحليل، خبر و شايعه اثرگذاري قابل ملاحظه خود را بر بازار از دست داده است؟، گفت: بنده معتقدم كه در حال حاضر هم تحليل بر عملكرد بازار حكمفرماست و هم خبر؛ اما نه به طور تمام و كمال؛ در مورد شايعات نيز تنها شايعات داراي بار منفي بر بازار مؤثر هستند كه سهم زيادي در كاهشهاي اخير شاخص ندارند.
پژمان شعبانپور دليل اين مساله را عدم توانايي برآورد تاثيرات كمي اخبار بر بازار و شركتها عنوان كرد كه اين مساله سبب شده تا بازار تنها به تاثيرات منفي خبرها واكنش نشان دهد.
اين كارشناس بازار سرمايه تاثيرپذيري پايين بازار از اخبار مثبت در شرايط منفي را اين گونه توضيح داد: زماني كه ريسكهاي سيستماتيك روز به روز در حال افزايش بوده و بازار در سيطره ريسكهاي سيستماتيك قرار ميگيرد، درجه ريسك پذيري سرمايهگذاران كاهش مييابد و در چنين فضايي بازار از اخبار مثبت كمتر تاثير ميپذيرد.
وي با رد تاثيرگذاري رفتارهاي احساسی بر استمرار فضاي منفي حاكم بر بازار سهام اظهار کرد: حاكميت جو رواني منفي، داراي اثر بوده است اما رفتارهاي احساسی خير؛ زيرا رفتارهاي احساسی داراي اثرات مثبت و منفي كوتاه مدت هستند ولي در حال حاضر بازار با يك جو رواني منفي مواجه است كه ركود مزمن و طولاني، علت آن بوده است.
او در تحليل خود از اوضاع كلان بازار گفت: مجموع سود سهام پيشبيني شده شركتهاي بورسي براي سال 1391، در هفتم مردادماه امسال معادل 224،750 ميليارد ريال است كه با فرض 5/78 درصد سود تقسيمي، كل سود تقسيمي شركتها برابر با 176،443 ميليارد ريال خواهد شد.
وي ادامه داد: به علاوه بازده سود تقسيمي پيشبيني شده با در نظر گرفتن ارزش بازار كنوني (1،142،208 ميليارد ريال) معادل رقمي بالغ بر 45/15 درصد است، به عبارت ديگر اگر يك سرمايهگذار كل بازار سهام ايران را خريداري كند حال آنكه بازار در يك سال بعد، با فرض تداوم سودآوري شركتها در ساليان آتي، از بازده 45/15 درصدي به عنوان بازده سود تقسيمي بهره خواهد برد كه در مقايسه با نرخ بازده بدون ريسك 5/18 درصد پايينتر است، البته سود اوراق مشاركت منتشره كنوني در صورتي كه قبل از يك سال عودت داده شود، با نرخ 5/18 درصد محاسبه ميشود.
شعبانپور تصريح كرد: طبق يك محاسبه ساده و حداقل به منظور برابري نرخ بازده سرمايهگذاري در بورس، سهام و نرخ بازده بدون ريسك (بدون در نظر گرفتن عوامل ريسك و بازدهي كه ميتوانند داراي اثرات مثبت و منفي زيادي باشند)، بايد سود سهام پيشبيني شده شركتها و متعاقبا سود تقسيمي آنها افزايش يابد يا ارزش بازار سهام تا رقم 953،746 ميليارد ريال كاهش يابد؛ در واقع ارزش بازار سهام با كاهشي معادل 5/16 درصد مواجه شود.
به گفته وي، با توجه به شرايط كنوني و كاهش اجباري مقدار توليد و فروش برخي شركتها، احتمال بالايي وجود دارد كه ارزش بازار سهام كاهش يابد.
انتظار براي P/E 4 مرتبه!
مدير سرمايهگذاري شركت سرمايهگذاري توسعه ملي به سال 1387 اشاره كرد كه براساس نرخ بهره بدون ريسك معادل 18 درصدي، متوسط نسبت قيمت به درآمد هر سهم بازار سهام حدود 4 مرتبه شد تا كماكان تعادل منطقي ميان قيمت به درآمد هر سهم و كسب بازدهي مطلوب برقرار شود، حال آنکه به نظر ميرسد اين اتفاق يك بار ديگر در حال وقوع است.
وي با بيان اينكه موارد بيان شده در بالا، توصيه به عدم انجام سرمايهگذاري در بازار سهام در مقطع كنوني نيست، تصريح كرد: اين مسائل دلالت بر اين امر دارد كه بايد از سرمايهگذاري در سهام با نسبت «سود تقسيمي به قيمت هر سهم» كمتر از 5/18 درصد خارج شده و سرمايهگذاري در سهام با نسبت «سود تقسيمي به قيمت هر سهم» بالاتر از 5/18 درصد را در دستور كار قرار داد.
او دليل توصيه به سرمايهگذاري در بازار سهام نسبت به سرمايهگذاري در اوراق با نرخ بهره بدون ريسك را عدم توانايي ادامه اعطاي نرخهاي بالاي بدون ريسك براي مدت زمان طولاني عنوان و پيش بيني كرد كه به محض كاهش نرخ بهره بدون ريسك، صعود بازار سهام آغاز خواهد شد.
شعبانپور اظهار کرد: به نظر من، كاهش شاخص بازار سهام هم اكنون بيش از آنكه معلول مسائل سياسي باشد، معلول مسائل اقتصادي و نتيجه اصلاح قيمتي است كه بايد به دليل تطابق با نرخ بهره بدون ريسك انجام پذيرد.
مدير پرتفوليوي «وتوسم» در اشاره به نقش ريسكهاي سيستماتيك كنوني در كاهش سطح تحليل محوري در بازار سهام، عنوان كرد: عدم دسترسي به اطلاعات كافي در خصوص وضعيت توليدي و مالي شركتها، ريسك سيستماتيك بازار را افزايش داده است؛ زيرا تولید وفروش برخي از شركتها در عملكرد واقعي سه ماهه منتهي به پايان خردادماه امسال، از معضلاتي برخوردار بوده است.
اين كارشناس بازار سرمايه ادامه داد: از سوي ديگر برخي ديگر از شركتها بدون برخورداري از مشكل خاصي توليد و فروش خود را به دلايلي از جمله انجام تعميرات اساسي يا هموارسازي سود و عدم ابراز سودهاي بالا با توجه به نرخهاي فروش مناسب، كاهش دادهاند كه عدم اطلاع رساني مناسب در خصوص دلايل كاهش مقداري توليد و فروش، قدرت تحليلي بازار را كاهش داده است.
تر و خشك با هم ميسوزند
به گفته وي، در بازار كنوني عبارت «تر و خشك با هم ميسوزند» صادق است چراكه بازار دليل هر گونه كاهش مقداري توليد و فروش را خارج از اختيار شركتها ميداند كه اين موضوع براي همه شركتها صحيح نيست.
او به سرمايهگذاران بازار سرمايه توصيه كرد كه ضمن استفاده از تحليل، اخبار را هم پيگيري كرده و تاثيرات قطعي اخبار را در صورت امكان برآورد و لحاظ كنند.
اين كارشناس بازار سرمايه شايعه در بازار كنوني را سم مهلكي دانست كه عمل بر اساس آن هم به ضرر بازار سهام و هم به ضرر سرمايهگذاران است.
وي اظهار کرد: با توجه به اينكه مطابق تئوريهاي مالي در بلند مدت، قيمت سهام به سوي ارزش ذاتي ميل ميكند، از این رو سرمايهگذاران تصميمات خود را در زمينه سرمايهگذاري در درجه اول به صورت بلند مدت اتخاذ كند و در درجه بعدي تحليل را ملاك تصميمگيري خود قرار دهند.
وي با بيان اينكه توجه به اخبار موجود، دقت تحليلها را افزايش ميدهد، به سرمايهگذاران پيشنهاد كرد كه تحليلهاي خود را از سطح كلان آغاز كنند و پس از انتخاب صنايع برتر، به انتخاب شركتهاي برتر در هر صنعت كه تاثيرپذيري كمتر از شرايط و ريسكهاي موجود دارند، بپردازند.
