تردید 250 میلیارددلاری
اعلام رقم 250میلیارددلار کار موجود در صنعت نفت در حالی است که عرف سرمایهگذاری در نفت، با چنین رقمهایی مواجه است. برای توسعه هر بشکه نفت طی سالهای اول دولت رقم 10هزاردلار در نظر گرفته میشد. کارشناسان معتقدند با افزایش هزینههای تولید در ایران هماکنون این رقم به 30هزاردلار رسیده است. البته عرف سرمایهگذاری اوپک بین 14تا20هزاردلار است. با این صورتبندی توسعه یک میدان نفتی با یکمیلیون بشکه در روز در ایران به رقم 30میلیارددلار سرمایه نیاز است این در حالی است که تولید نفت ایران در بهترین حالت همان تولید چهارمیلیون بشکه است و تغییری نکرده است.
در بخش گاز هماکنون طبق اعلام مسوولان منطقه ویژه پارس هشت پروژه به شدت در حال کار هستند. فازهای 11، 13، 14، 19، 20، 21، 22 و 24. فارغ از اینکه این پروژهها با چه رقم و میزانی به قرارداد بدل شدهاند، عرف سرمایهگذاری در صنعت گاز میگوید هر فاز پارس جنوبی برای تولید 25میلیون مترمکعب گاز رقمی بالغ بر هشتمیلیارددلار سرمایه نیاز دارد. که با فرض اینکه سرمایههای مورد نیاز در پارس جنوبی تخصیص کامل یافته است باید 64میلیارددلار در این منطقه در جریان باشد. لازم به ذکر است که رقم منعقد شده در قراردادهای نفتی از این میزان کمتر است و این محاسبه دست بالاتر را میگیرد.
اینگونه محاسبات نشان میدهد که وزیر نفت برای این رقم خود باید جزییات بیشتری منتشر کند تا بتواند اعتماد بیشتری در بین نمایندگان مجلس و بخش خصوصی کسب کند. تلاش دیروز «شرق» برای گفتوگو با مسوولان نفتی در این خصوص سرانجامی نداشت. امیرعباس سلطانی، عضو کمیسیون انرژی مجلس، در این خصوص به «شرق» میگوید: «وزیر نفت باید با حضور در مجلس نسبت به تفاوت 80میلیارددلاری توضیح دهد؛ چراکه هیچگونه سازگاری و هماهنگی میان آنها وجود ندارد و باید مشخص کند که کدام یک عدد حقیقی و واقعی است.» به گفته او، گاه مدیران اعداد و ارقامی را اعلام میکنند که فقط بر روی کاغذ آمده و هنوز تحقق پیدا نکرده، یا جزو تخمینها و پیشبینیهایی است که مشخص نیست تحقق پیدا کند یا خیر. در این شرایط نمیتوان از آن اعداد انتظار بازدهی و پویایی در بخشهای اقتصاد و درآمدزایی داشت. سلطانی، با بیان اینکه مجموع بدهی دولت به پیمانکاران نفتی رقم بسیار بزرگ و بالایی است که تاکنون نتوانسته آن را تسویه کند، میگوید: «صنعت نفت رگ حیاتی کشور است که باید سرمایهگذاری کلانی در آن انجام داد و به این وسیله آینده را تضمین کرد. در صورتی که گفته وزیر نفت واقعیت داشته باشد، باید معجزهای در این بخش رخ داده باشد و تاکنون نشانههای آن را دریافت میکردیم، اما؛ اکنون شاهد این رخداد نیستیم.» روبرت بیگلریان عضو دیگر کمیسیون انرژی در اینباره میگوید این رقم، رقم بسیار بزرگی است و با توجه به شرایط و اخبار موجود مبنی بر نبود سرمایه خارجی و عدم تامین منابع از وجوه داخلی شاید این عدد مجموع برنامههایی است که دولت برای اجرای آنها نیاز به تامین مالی دارد و بعید است چنین سرمایهگذاریای در این بخش صورت گرفته باشد. این گفتهها در حالی است که امسال با توجه به تحریمهای نفتی مجموع درآمدهای ارزی کشور به نصف تقلیل یافته است. اما آیا بخش خصوصی چنین رقمی را در صنعت نفت حس میکند؟ و میزان فعالیت پیمانکاران مشغول این صنعت به میزانی است که بتوان گفت 250میلیارددلار پروژه در آن در حال اجراست؟ فیروز اردشیریان که چهرهای شناخته شده در پیمانکاری نفت ایران است به «شرق» میگوید: «جذب منابع از راههای مختلف صورت میگیرد، پیش از این سرمایههای خارجی راهی صنایع نفت و گاز میشدند، اما؛ شرایط جدید راه جذب سرمایههای خارجی را محدود و مسدود کرده و این امر به سختی صورت میگیرد. فروش نفت و اوراق قرضه از دیگر راههای جذب سرمایه هستند که در شرایط کنونی نسبت به گذشته افت قابلتوجهی داشته و بر این اساس اکنون پروژههای کمتری را میتوانیم اجرا کنیم.»
فیروز اردشیریان، مدیرعامل شرکت توسعه پژوهش نامآوران، معتقد است: «عدد اعلامی وزیر نفت، به معنای وجود این میزان پول و سرمایه در این صنعت نیست؛ بلکه وزیر ممکن است از جمع قراردادهایی که امضا کرده، به این عدد رسیده باشد. تحقق این پروژهها نیازمند جذب سرمایههای خارجی و فروش اوراق قرضه است که با توجه به شرایط کنونی، تحقق هیچیک از این دو را نمیتوان تضمین کرد.»
یکی از مشکلاتی که پیمانکاران داخلی صنعت نفت با آن درگیر هستند، طلبشان از دولت است. حجم این بدهیها بسیار زیاد است. نبود نقدینگی، موجب تاخیر در اجرای پروژهها میشود. به گفته اردشیریان، پیمانکاران داخلی با ریسک بالا پای قراردادها رفته و از زمان امضای قرارداد تا پایان اجرای پروژه هیچ اطمینانی نسبت به دریافت پول خود ندارند. همین مساله موجب میشود تا پروژهای که باید سهساله به اتمام برسد، تا هفت سال به طول بینجامد. نمونه آن پروژه پارسجنوبی است که به جای سه سال، هفت سال زمان برد.
وی همچنین میگوید: «تاخیر در اجرای پروژهها، یکی از مواردی است که موجب ضرر و زیان میشود و هزینهها را افزایش میدهد. این مشکلی است که ظرف سالهای اخیر همواره وجود داشته و یکی از دلایلش، این است که مطابق با منابع موجود، پروژه تعریف نمیشود.» در آن سو در اتاق بازرگانی ایران، علی شمس اردکانی، رییس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران پس از شنیدن اظهارنظر اخیر وزیر نفت عنوان کرد: «میدانید که میزان سرمایهگذاری در صنایع نفت و انرژی تا چه حد مهم و ضروری است اما باید بگویم که این میزان سرمایهگذاری در این بخش نمیتواند، در یک سال اتفاق افتاده باشد.» شمس اردکانی ادامه داد: «سالانه بودجهای حدود 50میلیارددلار برای صنعت انرژی اختصاص داده میشود، بنابراین میتوان اینگونه تعبیر کرد که منظور وزیر نفت از 250میلیارددلار پروژه نفتی، پروژههایی است که در صنعت انرژی در مدت زمان پنج سال به اجرا درآمده است؛ که این شاید حرف قابلقبولی است.» وی ادامه داد: «البته به نظرم وزیر مقداری از پروژههای ریالی را هم به حجم پروژههای ارزی اضافه کرده است و به قول معروف آمار را گرد کرده است.»
حمیدرضا صالحی دبیر سندیکای صنعت برق ایران هم درخصوص این اظهارنظر عنوان کرد: «نکته اول این است که از وزیر بخواهیم بگوید که در محاسبه حجم پروژههای نفتی دلار را با چه نرخی وارد کرده است؟ وزیر ارزش مالی پروژهها را با ارز مرجع، ارز مبادلهای یا ارز آزاد محاسبه کرده است؟ در حالی که حجم مالی کل پروژه بزرگ عسلویه، 25میلیارددلار است، چگونه میتوان تصور کرد که 250میلیارددلار پروژه نفتی در کشور وجود داشته باشد؟» وی ادامه داد: «اگر این حجم پروژه در صنعت نفت وجود داشت، نباید وضعیت اشتغال و آمار اشتغال در کشور این قدر پایین باشد و ما با معضلی به نام اشتغالزایی مواجه باشیم.»
مجیدرضا حریری رییس اتاق بازرگانی ایران و چین نیز در اینباره گفت: «این آمار، کمی مبهم است، باید از وزیرنفت سوال کرد آماری که اعلام کرده است، مربوط به کل پروژههای جاری نفتی کشور است یا اینکه وزیر پروژههای برنامهریزی شده در آینده و پروژههای متوقف شده را نیز به حساب آورده است؟» وی ادامه داد: «با توجه به رقم (250میلیارد دلار) که رقم بزرگی است، به نظرم وزیر، حجم کل پروژهها را حساب و اعلام کرده است.» رییس اتاق بازرگانی ایران و چین اضافه کرد: «در این میان باید از وزیر سوال کرد که نرخ دلار را در محاسبات خود چند حساب کرده است؟»
پس از حمله آمریکا به عراق و فروپاشی حکومت صدام بحث بر سر چگونگی واگذاری قراردادهای نفتی بالا گرفت. در ابتدا، دولت عراق چنان قوانین سختگیرانهای برای عقد قرارداد با شرکتهای خارجی وضع کرد که تمامی شرکتهای بزرگ نفتی از سرمایهگذاری در نفت عراق منصرف شدند. در این دوره اولیه تنها شرکتهایی کوچک از مالزی، برزیل، آنگولا و بعضا شرکتهای ملی بزرگ چین و روسیه برنده قراردادهای نفت عراق بودند.
در سال ۲۰۰۹ دولت عراق مزایدهای با حضور شرکتهای بزرگ برقرار کرد. آقای شهرستانی نیز در میان اعتراضهای فراوان این مزایده را بهسرانجام رساند و موفق شد نظر مساعد سه شرکت بزرگ جهان را برای سرمایهگذاری در نفت عراق کسب کند. به گزارش «والاستریت ژورنال» در قراردادی که در سال ۲۰۰۹ منعقد و از سال ۲۰۱۱ اجرایی شد (آقای شهرستانی در سال ۲۰۱۰ از وزارت نفت کنار رفت و به وزارت برق رسید)، سه شرکت بزرگ دنیا حضور دارند: اگزونموبیل آمریکا، بیپی (BP) بریتانیا و ایانآی (ENI) ایتالیا. این سه شرکت در مجموع متعهد به سرمایهگذاری صدمیلیارد دلاری در نفت عراق هستند. ثامر غضبان مشاور ارشد وزارت نفت عراق میگوید نظر به اهمیت میدان قُرنای غربی، شرکت اگزونموبیل ۵۰میلیارددلار در این میدان سرمایهگذاری خواهد کرد. شرکت پاییندستی اگزون موبیل در این قرارداد رویالداچشل است. ۵۰میلیارددلار مابقی در میدانهای زبیر و رومیلا و توسط شرکت ایانآی انجام خواهد گرفت. در پروژه زبیر شرکت گاز کره (Korean Gas Corp) حمایتی مالی بهاندازه ۲۰میلیارددلار انجام خواهد داد. به گفته مجریان این پروژه، از جمله سخنگوی بیپی، هدف این قرارداد رساندن تولید نفت عراق به حداقل 8/6میلیون بشکه در روز تا سال ۲۰۱۷ است. هدف اولیه دولت عراق رساندن سقف تولید خود به بالاترین میزان در اوپک، یعنی بالاتر از عربستان سعودی بود. هدفی که بسیاری آن را بلندپروازانه ارزیابی کردند و به نزدیک هفت میلیون بشکه رضایت دادند. البته خود همین کار با اما و اگرهایی همراه است.
اواخر سال گذشته میلادی (اواسط ماه نوامبر) سخنگوی اگزون موبیل اعلام کرد که سهام خود در میدان قرنای غربی را واگذار خواهد کرد. ناظران امور عراق این تصمیم اگزون را به درگیریهای سیاسی میان دولت مرکزی و اقلیم کردستان نسبت میدهند. میدان قرنا در اقلیم کردستان واقع است و همواره میان دولت مرکزی و کردستان عراق بر سر چگونگی عقد قراردادهای خارجی درگیری وجود دارد. اگر اگزون این تصمیم خود را عملی کند قاعدتا رویالداچشل جایگزین آن خواهد شد.
از طرفی عربستان همچنان پیشتاز سرمایهگذاری در نفت منطقه است. بنا به گزارش شرکت سرمایهگذاری انرژی عرب (Arab Petroleum Investments Corp) در پنجسال آینده تولیدکنندگان نفت خاورمیانه ۷۴۰میلیارددلار در صنایع نفتوگاز خود سرمایهگذاری خواهند کرد. در این میان کارشناسان پیشبینی میکنند عربستان با ۱۶۵میلیارددلار و امارات با ۱۰۵میلیارددلار پیشتاز این سرمایهگذاریها باشند.
گرچه عربستان نیز بیمشکل نیست. رشد بالای بیکاری، افزایش مصرف داخلی و مهمتر از همه هزینههای سرسامآور نظامی آینده سرمایهگذاری در نفت عربستان را با سوالهایی مواجه کرده است.
گزارش خطا
0 پسندیدم
ارسال نظر
اخبار روز
خبرنامه