جویندگان طلا
«چارلی چاپلین» هنرمند نامدار نیز در یکی از زیباترین شاهکارهای هنری خود به نام «جویندگان طلا» به سراغ این گرفتاری بزرگ بشر آن روزگار رفت و خود نیز در آن فیلم بهعنوان ولگردی که به دنبال طلا و ثروت بادآورده بود، به همراه همسفرش «جیم گندهه» - که در ابتدای سفرش با او آشنا شده بود- راهی آلاسکا شد. او در این فیلم با زنی فقیر به نام «جُرجیا» آشنا شد و در تلاش بود که با بهدست آوردن طلا، او را خوشبخت کند.
در جویندگان طلا دیدیم که چارلی و جیم گندهه برای بهدست آوردن طلا با سختیهای زیادی روبهرو شدند و پس از گذراندن یکی از سختترین شبهای زندگیشان در یک کلبه دورافتاده، ناگهان درهای معدن طلا به روی آنها باز شد و آنها پولدار شدند و پیروزمندانه به خانه خود برگشتند. چارلی به ملاقات جرجیا رفت. خبرنگارانی که متوجه این پیروزی چارلی شده بودند به سراغش رفتند و محاصرهاش کردند، چارلی، جرجیا را به عنوان نامزد خود معرفی کرد و گفت: این همه سختی را فقط برای خوشبخت کردن او متحمل شده، نه فقط برای کسب «طلا»!
طلا و عشق
چارلی چاپلین که در آن روزگار در اوج موفقیت و محبوبیت بود با ساخت فیلم «جویندگان طلا» توانست تصویری متفاوت و انسانی از خود خلق کند و این معنا را به دنیا تفهیم کند که «انسان به طلا تعلق ندارد، بلکه طلا به انسان و انسانیت متعلق است».
این فیلم متعلق به دورهای است که بشر برای بهدست آوردن طلا حاضر بود دست به هر جرم و جنایتی بزند، اما چارلی هوشیارانه به بشریت هشدار داد که «نه اینگونه نیست و نباید اینگونه زیست.»
برخی از منتقدان سینما معتقدند، اگر چارلی چاپلین فقط همین یک فیلم را در کارنامه سینماییاش داشت، قطعا بین بزرگان سینمای جهان جای میگرفت و از این روست که چارلی چاپلین نیز «جویندگان طلا» را بهترین ساخته و اثر خود میداند. شاید «راز جاودانگی» بزرگترین چیزی بود که چارلی برای دستیابی به آن، سختیهای زیادی را متحمل شد و جویندگان طلا را ساخت. درواقع میتوان گفت، چارلی در ردیف جویندگان «راز جاودانگی» بوده نه «جویندگان طلا». او نگران سقوط انسان و انسانیت بود؛ انسانی که فقط به داشتن طلا فکر میکرد و طلا برای او یک هدف بود، نه وسیلهای برای رسیدن به هدف! آیا چارلی دوباره متولد میشود؟
پیشینه طلا در جهان و ایران
آنچه که از اسناد، مدارک و شواهد تاریخی برمیآید، «جویندگان طلا» متعلق به یکی دو قرن اخیر نیست و از دیرباز بشر به دنبال فلزات و اشیای قیمتی و گرانبها بوده و داشتن آنها را برای خود افتخار و مباهات میدانسته است. اسناد موجود حکایت از آن دارند که ۲۰۰۰ سال قبل از میلاد ساکنان فلات ایران، ساختن جواهرات و زیورآلات را با دانه و مهرههای رنگی آغاز کردهاند و بدینگونه علاقه خود را به تزئینات و زیورآلات نشان میدادهاند. در خرابههای «شهر سوخته» از توابع زاهدان، جواهراتی مربوط به این دوره یافت شده و نشان از آن دارد که مردم آن روزگار در این صنعت فعال بودند.
کشف اجساد مربوط به این دوره آنهم با داشتن زیورآلات مختلف، نشان از توجه مردم آن روزگار به زیورآلات است. در دورههای بعدی یعنی هخامنشیان و پارتها نیز استفاده از سنگهای قیمتی و جواهرات با طرحهای ساده و با مقیاس کوچکتر متداول شد، تا اینکه در دوره ساسانیان هنر جواهرسازی مانند دیگر هنرها به شکوفایی رسید. کیفیت و پیچیدگی زیورآلات و سکههای مربوط به این دوره، گواه این موضوع است. پس از ساسانیان نیز استفاده از نقره نیز متداول شد و قطعات طلا بیشتر مورد توجه زنان قرار گرفت.
بنابر نوشتههای معتبر تاریخی، قدیمیترین معدن طلا در ۴۰۰۰ سال قبل از میلاد در بینالنهرین در خاورمیانه و مربوط به روزگار سومریان بوده است. هندیها نیز برای نخستین بار در کتاب مقدس خود بهوجود طلا اشاره کردهاند. یافتههای دیگری حکایت از آن دارد که بین سالهای ۲۶۵۴ و ۲۶۸۵سال قبل از میلاد، در منطقهای به نام آبیدوس و نکده در مصر، مصرف نقره رایج بوده و پس از این زمان، مردم مصر باستان به طلا روی آوردهاند. در این روزگار، استفاده از طلا در فنون جواهرسازی و تزئینات، به جز برای فرعونیان، خانواده آنها، کاهنان و مقامهای بلندپایه، ممنوع بوده است.
اطلاعات دیگری نیز حکایت از آن دارد که نخستین معادن طلا توسط مصریان در حاشیه نیل مربوط به ۲۲۰۰ سال قبل از میلاد بوده است. گنجینههای فوقالعادهای نیز یافت شده که نشان میدهد مقبره فرعون «توتان خامون» - که در ۱۳۵۰ سال قبل از میلاد مسیح دفن شده- با استفاده از طلاهای ناب ساخته و پرداخته شده است. این تابوت شامل ۱۱۰کیلوگرم طلای ناب است که چهره روی آن با دست کندهکاری شده است. البته صدها سال بعد در تمدن «اینکاها»، طلا ارتباط تنگاتنگی با پرستش خدا داشته است. در این زمان معبدی برای خورشید به نام «کوریکانچا» در شهر «کوزکو» بنا و پایتخت اینکاها در قرن ۱۴ شد. سقف این معبد، کاهگلی و دارای رشتههایی از طلا و روی آن سرشار از تزئینات و سریر زرین بود. مدارکی نیز نشان میدهد در یونان باستان، سکههای طلا در سدههای هفتم و هشتم پیش از میلاد رایج شده و در منطقه ارمنستان هم استفاده از سکههای طلا در سده اول پیش از میلاد شروع شد.
طلای ایران؟
«طلا» فلزی گرانبهاست که در زبان فارسی «زر» نام گرفت، از اینرو کسانی که در این زمینه فعالیت میکردند را «زرگر» مینامیدند. طلاشناسان معتقدند تاکنون حدود ۹۵هزار تن طلا از معادن شناخته شده جهان استخراج شده است. برآوردها نشان میدهد ذخیره طلای پوسته زمین نزدیک به یک میلیارد تن است که البته همه این طلاها قابل بهرهبرداری نیست. «ویل دورانت» نیز در جلد اول کتاب «مشرق زمین گاهواره تمدن» از گفتارهای «جی، هرودت» نقل میکند، مادها در کورههایی که برای سکونت خود انتخاب میکردهاند مس، آهن، طلا، نقره، سنگ مرمر و سنگهای گرانبها بهدست آوردند. همچنین توسط یکی از جغرافینویسان یونانی به نام «استرابون» نقل شده که در ایران، طلا، نقره، مس، آهن، سرب و زرنیخ استخراج میشده و بیشتر آن از ناحیه کرمان بهدست میآمده است. نمایندگان چین که در دوره ساسانیان بین سالهای ۴۵۵ و ۵۳۱ میلادی به دربار ایران رفتوآمد داشتهاند، مینویسند: در تیسفون پایتخت ساسانی محصولات طبیعی عبارت است از طلا، نقره، مرجان، عنبر، مروارید، اشیای زجاجی – بلوری، آهن، مس، شنگرف و جیوه.
ابواسحاق ابراهیم بن محمدالفارسی معروف به «اصطخری» از جغرافیدانان و نقشهکشان برجسته ایرانی که در سده چهارم میزیسته نیز در کتاب معروف خود به نام «مسالک و ممالک» از معدن طلای «وخان» در ماوراءالنهر نام برده و نوشته است: «زرآب» از این دیار خیزد و در کنار رودها و بر اثر سیلابها پدید باشد.
محمدعلی بن حوقل معروف به «ابنحوقل» جغرافیدان قرن چهارم در کتاب «صورهالارض»، از معدن طلای فارس نام برده و گفته که «طلا در جویهای جیرفت (کرمان) وجود دارد».
پس از حمله مغولها به ایران، تا دوره صفویه از معادن طلا در ایران بهرهبرداریهایی میشده، ولی در دوره صفویه، فعالیت در معادن طلا چندان چشمگیر نبوده است. «ژان باتیست تاورنیه» سیاح معروف فرانسوی که در عصر صفوی بارها به ایران آمده، در سفرنامه خود در اینباره نوشته است: «... این مسئله مسلم است که در قدیم معادن طلا و نقره در ایران بوده، چنانکه هنوز اثر آن در بعضی حفاریهای بسیار عمیق دیده میشود، ولی از وقتی که طلا و نقره زیاد شد و از اتیوپی و جزایر سوماترا و چین و بعضی جاهای دیگر طلا وارد ایران شد، دیگر ایرانیها در مملکت خود به کشف طلا و نقره نپرداختند.»
معدنهای گرانقیمت ایرانی
اسنادی وجود دارد که نشان میدهد در ایران باستان معادن طلا در نواحی همدان، نزدیکی تبریز، کوه زر حوالی دامغان، آستانه در حومه اراک، «موته» بین کاشان و اصفهان، شیز نزدیک تخت سلیمان تکاب، زرشوران در حوالی کردستان و همچنین قرهداغ نزدیک رود ارس وجود داشته و ممکن است این معادن در دوره مادها، مورد بهرهبرداری قرار گرفته باشند.
طلاهای مارلیک
یکی از پربارترین معادن طلا در ایران از دیرباز در منطقه مارلیک استان گیلان یافت شده است. تپههای مارلیک گیلان یکی از معروفترین محوطههای باستانی این دوره بوده است. در بالای این تپهها که در ۱۴کیلومتری رودبار قرار دارند بیش از ۵۰گور از سلاطین و سرداران، توسط هیات حفاری رودبار در سالهای ۱۳۴۰-۴۱ کشف شده که داخل همه آنها، اشیایی منحصربهفرد مثل پیکره سفالین انسان، گاو کوهاندار و همچنین جامهای سیمین و زرین با نقوش قلمزنی بسیار زیبا قرار داشت.
از آنجاکه این منطقه و دیگر مناطق باستانی این دوره مثل تپههای املش، کلاردشت و عمارلو در گیلان، تپهحسنلو در آذربایجانغربی، تپه زیویه در کردستان و غار کلماکره در لرستان، در مسیر ورود آریاییهای مهاجر به ایران قرار داشتهاند و قدمت آثار بهدست آمده مربوط به همان دوره است؛ احتمالا ساکنان این مناطق، اجداد مادها و هخامنشیان بودهاند. از سویی بهدلیل در دست نبودن کتیبه معتبر، باستانشناسان نتوانستهاند به طور قطع درباره هویت آنها اظهارنظر کنند. آثار زینتی بهدست آمده از تپه مارلیک که از جنس طلا هستند، عبارتند از گوشواره، انگشتر، موبند، پیشانیبند، گردنبند، گردنآویز، دکمه، سنجاق، مجسمههای انسان و حیوان و جامهای بسیار باارزش و بالاخره «جام مارلیک» که یکی از زیباترین ظروف کشف شده در تپه چراغعلی بوده و از نفیسترین جامهای جهان است. این جام با ارتفاع ۱۸سانتیمتر و وزن ۳۱۶ گرم از طلای ناب ساخته شده است. در این جام، چهار گاو بالدار در حال بالا رفتن از درخت مقدس یا یک درخت تزئینی هستند. محل نگهداری این جام با قدمت ۸۰۰ تا ۹۰۰ سال پیش از میلاد مسیح، موزه ایرانباستان است.
البته از این تپه، جامهای متعدد دیگری از طلای ناب پیدا شده که روی آنها به غیر از نقش گاو، رخهایی از بز، قوچ، گوزن، اسب، شیر، پلنگ، عقاب، انسان و حیوانات به شکلهای تخیلی حک شده است.
مهمترین معادن ذخیره طلای ایران
مهمترین ذخایر طلا در ایران تا سال ۸۴ تپههای موته در گلپایگان، زرشوران در تکاب، آقدره در تکاب، داشکن یا ساریگونی در قروه، کوه زر در دامغان (شاهرود)، ارغش در نیشابور، خاروانا در اهر، کوهدم در اردستان و طرقبه در مشهد است. معادن امور معدنی و صنایع معدنی وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز بهتازگی از تولید دوهزار و ۵۰۰ کیلوگرم طلا در معادن ایران خبر داده است.
حسن فرازمند
گزارش خطا
0 پسندیدم
ارسال نظر
اخبار روز
خبرنامه