از بهار استانبول تا بهار آلماتی
مذاکرات آلماتی
دور تازه مذاکرات هستهای جمهوری اسلامی و میانجیان بینالمللی حل و فصل مناقشه هستهای ایران متشکل از پنج عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل (آمریکا، بریتانیا، فرانسه، روسیه و چین) بهعلاوه آلمان موسوم به گروه 1+5 در هتل ریکسوس شهر آلماتی، قزاقستان، در حالی برگزار شد که تردید و ناامیدی بیش از هر زمان دیگری بر فضای این مذاکرات سایه انداخته بود، این تردید زمانی بیشتر شد که در همان آغاز جلسه سخنگوی کاترین اشتون با بیان اینکه پیشنهاد 1+5 در نشست آلماتی روی میز است، خواستار انعطاف ایران شد.
بر این اساس کمتر ناظری انتظار ثمربخش بودن این دور از مذاکرات و وقوع یک اتفاق بزرگ در آلماتی را داشت عمده دلیلش هم عدم آمادگی گروه 1+5 برای اعطای حداقل امتیاز به جمهوری اسلامی ایران در ازای گامهای اعتمادساز تهران در این دور از مذاکرات بود؛ البته این عدم آمادگی هم، در بسته پیشنهادی آنها نمودار بود؛ بستهای که نسبت به پر یا خالی بودن آن از ابتدای مذاکرات تردید وجود داشت و حتی سعید جلیلی پس از پایان مذاکرات اعلام کرد به ایران بسته ای پیشنهاد نشده اما پاسخ های خود را در مذاکرات مسکو دریافت کرده است.
بر همین اساس با توجه به ابهامات موجود درباره پیشنهادهای احتمالی گروه 1+5 به ایران، از همان ابتدا تحلیلگران اتفاقنظری درباره موفقیت یا شکست این دور از مذاکرات وجود ندارد، از این رو درباره این دور از مذاکرات همانطور که پیش بینی میشد که نباید از «آلماتی» انتظار نتیجه فوقالعاده و همهجانبهای داشت و تنها نکته مثبت آن طبق گفته دبیر شورای عالی امنیت ملی این بود که طرف های غربی به مواضع ایران نزدیک تر شدند و واقع بینانه تر به مسائل نگاه کردند و تنها امیدواری به این دور از مذاکرات این بود که دوطرف توافقی دستکم بر سر زمان و مکان مذاکرات بعدی در سال 92 دست پیدا کردند.
چند روز پیش نیز دو طرف در نشست موسوم به آلماتی 2 گرد هم جمع شدند؛ اظهارات نمایندگان ایران در اجلاس بر ارائه بسته جدید پیشنهادی ایران به گروه 1+5 متمرکز است. هرچند هیات مذاکره کننده هسته ای ایران این بسته پیشنهادی را جامع و راهی برای فراهم آوردن بستری جدید برای مذاکرات توصیف کرده اند، اما در مقابل مقامات غربی بر این باورند که با ارائه این پیشنهاد دچار سردرگمی شده اند و اکنون این گمانه زنی در محافل دیپلماتیک غربی تقویت شده است که تهران با روی میز گذاشتن پیشنهادی تازه به جای پاسخ به بسته پیشنهادی غرب، به دنبال خرید زمان است.
روزنامه کیهان در ارزیابی خود از دستاوردهای اجلاس آلماتی آن را بی نتیجه عنوان کرده و حسین شریعتمداری در یادداشتی با عنوان " دوخط موازي كه يكديگر را قطع كردند!" صراحتا نوشته آخرين مذاكرات «آلماتي 2» بي نتيجه به پايان رسيده است همچنین به ادعای واشنگتن پست نیز مذاکرات آلماتی در فضایی ناامید کننده پایان یافته، زیرا هرچند دو طرف این گفت و گوها را سازنده دانسته اند، اما اشاره کرده اند که در نهایت این مذاکرات در حل موضوع هسته ای ایران بی نتیجه بوده استو در عین حال باز هم زمان و مکان مذاکرات بعدی تعیین نشد.
در مذاکرات قبلی چه گذشت؟
تاكنون سه دور مذاكره بين ايران و گروه 1+5 در ژنو و يك دور نيز در استانبول برگزار شده است؛ تير ۱۳۸۷، مهر ۱۳۸۸ و آذر ۱۳۸۹ به ترتيب مذاكرات ژنو يك، دو و سه برگزار و استانبول نيز در بهمن ۱۳۸۹ ميزبان گفتوگوها بود كه به دليل خلف وعده طرف غربي در مورد تحويل اورانيوم مورد توافق به ايران، به نتيجه نرسيد.
درحالی که از بهار گذشته سه دور مذاکره در استانبول، بغداد و مسکو در همین زمینه انجام شد که هیچ نتیجه ملموسي به همراه نداشت و در آخرین دور گفتوگوها در مسکو، حتی توافقی برای زمان و مکان مذاکره بعدی صورت نگرفت و از آن پس دو طرف ماهها بر سر مکان و زمان مذاکرات چانهزنی کردند تا نوبت به مذاکرات آلماتی رسید.
مذاکرات استانبول
در این مذاکرات که از آن با عنوان نشست استانبول ۲ یاد می شد، ۲۶ فروردین ماه 91 برگزار شد، مذاکرات استانبول از آن جهت که کشورهای 1+5 در بیانیه پایانی مذاکرات حق برخورداری ایران از تکنولوژی هستهای و غنیسازی را به رسمیت شناخت مایه خرسندی و امیدواری طرف ایرانی بود.
مذاکرات ایران با گروه 1+5 در شرایطی به پایان رسید که بر خلاف نشست های پیشین که عمدتا بدون نتیجه خاتمه می یافت یک نتیجه ملموس داشت و آن توافق برای ادامه مذاکرات بود.
مذاکرات عراق، پل ایران و 1+5 از استانبول به بغداد
انتخاب بغداد به عنوان میزبان مذاکرات حاشیه های به همراه داشت چرا که بعد از توافق طرفین بر سر اصل برگزاری مذاکرات استانبول تحولاتی رخ داد که ایران ناچار شد بر سر محل مذاکرات ملاحظاتی را مطرح و بغداد را به جای استانبول گزینه دلخواه اعلام کند ملاحظه ای که بدون شک با مواضع ترکیه در قبال سوریه و به خصوص میزبانی این کشور برای اجلاس به اصطلاح دوستان سوریه بی ارتباط نبود؛ بنابراین ریشه اختلاف امروز اعضای گروه 1+5 و ایران بر سر مکان انجام مذاکرات هسته ای و وقفه هشت ماهه، علاوه بر مسائل و اختلافات قبلی به تغییر سیاست های ترکیه در قبال برخی مسائل منطقه ای و زاویه یافتن سیاست های منطقه ای تهران – آنکارا به ویژه در زمینه سوریه مربوط است.
مذاکرات ایران و 1+5 در بغداد در سه راند برگزار شد و پس از پایان مذاکرات مایکل مان، سخنگوی کاترین اشتون از ارائه بسته پیشنهادی 1+5 به ایران در این مذاکرات خبر داد، اما نشانه هایی وجود داشت که به نظر میرسید برخی کشورهای غربی به خصوص آمریکا کارشکنیهایی در مذاکرات انجام میدهند که مانع توافق میشود.
1+5 در مذاکرات بغداد نه تنها به پیشنهاد ایران برای همکاری متقابل و گام به گام پاسخ نداد، بلکه از گامی که در استانبول 2 برای بهبود فضای گفتوگوی متقابل برداشته بود یعنی پذیرش حق غنیسازی برای ایران عقب نشست، این رویکرد موجب شد تا ایران نیز در بغداد سختگیرانهتر به آینده مذاکرات هستهای نگاه کند. از همینجا بود که بحث بر سر تعیین زمان و مکان مذاکرات به موضوعی حاشیهای اما مهم و تعیینکننده تبدیل شد.
مذاکرات مسکو
نشست بعدی ایران و 1+5 ،29 و 30 خرداد ماه 91( 18 و 19ژوئن) در مسکو برگزار شد، این مذاکرات جز تکرار جدی و مستند مواضعی که در بغداد اتخاذ شده بود، نبود و باز هم 1+5 پاسخی مستدل به پیشنهادهای ایران نداد. بیتردید انتخابات ریاست جمهوری 2012 آمریکا در بیتصمیمی 1+5 در مسکو در برابر ایران سایه افکنده بود و همین کافی بود تا مذاکرات برای یک مدت طولانی هشت ماهه به تاخیر بیافتد.
تحریمهای اقتصادی علیه ایران
اما در طول سالهای گذشته، با وجود استقبال ایران برای آغاز مذاکره و شروع گفتوگوها شاهد رويكرد دوگانه از سوي برخي از كشورهاي 1+5 در قبال فعاليت هستهاي كشورمان هستيم و از طرفی دیگر، دولت آمریکا نیز در صدد تصویب تحریمهای شدیدتر علیه ایران و در كنار آن خواستار مذاكره با مقامات كشورمان براي حل اين مساله است؛ در حالی که مقامات کشورمان اعلام کرده اند نتیجه گیری در این مذاکرات نیازمند لغو بخشی از تحریم هاست.
اصرار بر افزایش شدت تحریمها نشان ميدهد که غربیها رویکرد دوگانهای را در برابر ایران پی گرفتهاند؛ از سویی علاقهمند به تشديد تحریمها هستند و از سوی دیگر خواستار گفتوگو برای آغاز مذاکرات هستهای! از سویی دیگر برخی نتیجه گیری در این مذاکرات را وابسته به تصمیم آمریکاییها میدانند.
مواضع یک بام و و هوای آمریکا
در تمامی مذاکرات یک سال گذشته، مواضع یک بام و دو هوای آمریکا نیز ادامه داشته، به طوری که این کشور هم خواهان ادامه تحریم ها علیه ایران بوده و هم خواهان آن است که تاریخ بعدی مذاکرات به سرعت مشخص شود.
البته مذاکرات جدید ایران و 1+5 در آلماتی روی دیگری هم داشت و آن فرافکنی آمریکا در یکی دو ماه گذشته بر سر مذاکره مستقیم با ایران بوده، آمریکا با پیش کشیدن موضوع مذاکره مستقیم با ایران بر سر موضوع هستهای و نیز دوجانبه جنجال رسانهای به راه انداخت اما رهبر معظم انقلاب ایران در سخنانی قاطع و صریح به این جوسازیها که در عمل مذاکرات هستهای را تحث الشعاع قرار داده بود پایان داد.
آیتالله خامنهای پیشنهاد آمریکا برای مذاکره را از حرفهای فریبکارانه دانسته و گفتند که این نشان میدهد آنها به دنبال مذاکره حقیقی و عادلانه نیستند، بلکه تسلیم شدن ملت ایران را دنبال میکنند.
مذاکرات آژانس
دلیل دیگر تاخیر در مذاکرات هسته ای و بی نتیجه بودن آن؛ شاید آژانس بین المللی انرژی اتمی و ایران باشد، مذاکرات آژانس و ایران از گفت وگوهای ایران و گروه 5+1 جداست، اما این دو مذاکره تاثیر مستقیمی بر هم دارند. آژانس و ایران چندی پیش در تهران به گفتگو نشستند.
به این ترتیب با توجه به موضعگيري كشورهاي غربي نسبت به برنامه هسته ای ایران ميتوان گفت که بنبست همچنان ادامه دارد و از سال 2008، تقریبا هر سال که سپری شده، برچسب سالی حساس برای ایران را به همراه داشته است. سالی که در آن یا ایران به سلاح هستهای دست مییابد یا اینکه اقدام نظامی علیه تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی انجام میشود، اما هیچیک از این پیشبینیها تا کنون پايه و اساسي نداشته است.
گزارش خطا
0 پسندیدم
ارسال نظر
اخبار روز
خبرنامه