پایان مذاکره با 5+1، تمدید کوتاه مدت مذاکرات صرفا بین ایران و آمریکا؟

به گزارش «تابناک»، دوره تازه‌ای مذاکرات گسترده با هدف دستیابی به راهکاری جامع برای رفع چالش‌های پیش آمده بر سر برنامه هسته‌ای ایران، در حالی از اسفندماه سال گذشته در وین از سر گرفته شد که اکنون پس گذشت پنج دور از این گفت‌وگو‌ها، طرفین در دور ششم، مذاکرات تخصصی و بسیار پیچیده را در طولانی‌ترین دور این مذاکرات پشت سر می‌گذارند و با دستور کار نگارش توافق‌نامه و بحث و گفت‌و‌گو برای رسیدن به راه‌حلی همه‌جانبه‌نگر برای نقاط مورد اختلاف، مذاکرات استمرار یافته است. 

در این دور از مذاکرات که از روز چهارشنبه یازدهم تیر ماه آغاز شد، افزون بر وندی شرمن، قرار است معاون وزیر خارجه آمریکا، ویلیام برنز قائم مقام وزیر خارجه این کشور نیز ‌باشد. «سایمون گس»، مدیرکل سیاسی وزارت خارجه انگلستان و سفیر پیشین انگلیس در ایران، عهده‌دار ریاست نمایندگی این کشور در گروه ۱+ ۵ است. «نیکلا دو ریویر» مدیرکل سیاسی وزارت امور خارجه فرانسه، به تازگی در پی رفتن «ژاک اودیبر» به کاخ الیزه، عهده‌دار ریاست تیم فرانسه در گروه ۱+ ۵ شده است. 

هانس دیتر لوکاس، نماینده آلمان در گروه ۱+ ۵ نیز از سال ۲۰۱۰ تاکنون نماینده آلمان در کمیته سیاسی و امنیتی اتحادیه اروپا و نیز نماینده دائمی آلمان در بروکسل بوده است. سرگئی ریابکوف، معاون وزیر خارجه روسیه، نمایندگی کشورش را در گروه ۱+ ۵ و وانگ چون، مدیرکل سیاسی وزارت خارجه چین نیز نمایندگی این کشور در گروه ۱+ ۵ را عهده‌دار است. 

علاوه بر محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه کشورمان، سیدعباس عراقچی معاون امور حقوقی و بین‌المللی، مجید تخت‌روانچی معاون اروپا و آمریکا و حمید بعیدی‌نژاد مدیرکل سیاسی و بین‌المللی وزارت خارجه، داو‌د محمدنیا مشاور وزیر خارجه، محمد امیری مدیر کل امور پادمان‌های سازمان انرژی اتمی و پژمان رحیمیان مدیر کل حوزه ریاست سازمان انرژی اتمی، اعضای تیم مذاکره کننده هسته‌ای ایران را تشکیل می‌دهند و یک تیم از مشاوران حقوقی از جمله امیرحسین زمانی‌نیا و جمشید ممتاز نیز تیم مذاکره کننده ایرانی را همراهی می‌کنند. 

در سومین روز مذاکرات و پس از نشست‌های متعدد دو و چندجانبه، عباس عراقچی و هلگا اشمیت، معاونین ظریف و اشتون، وارد نگارش متن توافق نهایی یا‌‌‌‌ همان «برنامه جامع اقدام مشترک / Joint comprehensive plan of action» شدند؛ روندی که در روز سوم‌، هفت ساعت و نیم ‌تا واپسین ساعات روز جمعه ادامه داشت و تقریباً بخش عمده روز چهارم نیز متمرکز بر آن بود و هم اکنون در روز پنجم نیز در حال پیگیری است. 

ناظران برقراری نشست‌های نگارش و استمرار این را دلیلی بر پیشبرد مذاکرات می‌دانند؛ اما در مقابل موارد قرار گرفته در پرانتز ـ که ظاهراً چشمگیر است ـ گواه اختلافات متعددی است که کار را برای رسیدن به توافق نهایی دشوار می‌کند و در این شرایط طرف غربی باید تصمیم‌ دشواری بگیرد و در قبال انعطاف عمل طرف ایرانی، از برخی خواسته‌های غیرمنطقی‌اش بگذرد. 

در روز پنجم مذاکرات، طرفین مذاکره در حال مشورت داخلی بودند و عصر روز پنجم، هلگا اشمیت و عباس عراقچی با هم گفت‌و‌گویی دو ساعت و نیمه ‌داشتند. در روز ششم مذاکرات، نشست‌های کار‌شناسی در سایه دیدار محمدجواد ظریف و کا‌ترین اشتون برگزار ‌و روز هفتم نیز عراقچی و اشمیت برای نگارش ادامه توافق نامه رایزنی کردند و ظریف و اشتون نیز دیدارهایی داشتند. 

در این میان، بیانات مقام معظم رهبری درباره نیاز برنامه هسته‌ای ایران و تأثیر اعلام این سیاست‌ها در روند مذاکرات با ۵+۱ از مسائلی است که گویا از امروز و در روند مذاکرات ارزیابی کرد.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای مسأله بسیار مهم ظرفیت غنی سازی را یکی از موارد اختلافی با طرف مقابل خواندند و افزودند: هدف آن‌ها این است که در موضوع ظرفیت غنی سازی، جمهوری اسلامی ایران را به ۱۰ هزار سو راضی کنند؛ البته نخست از ۵۰۰ سو و ۱۰۰۰ سو شروع کردند، که «۱۰ هزار سو محصول حدود ۱۰ هزار سانتریفیوژ از نوع قدیمی است که داشتیم و داریم»، در حالی که به گفته مسئولان مربوط، نیاز قطعی کشور، ۱۹۰ هزار سو است. 

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در بخشی دیگر از سخنانشان تأکید کردند: البته ما به تیم مذاکره کننده کشورمان اعتماد داریم و مطمئن هستیم که آن‌ها به دست اندازی به حقوق کشور و ملت و کرامت ملت ایران، راضی نخواهند شد و اجازه چنین کاری را نیز نخواهند داد. 

ایشان مسأله تحقیق و توسعه در موضوع هسته‌ای را یکی دیگر از مواردی دانستند که باید قطعاً در مذاکرات رعایت شود و افزودند: یکی دیگر از موارد مهم که طرف مقابل، تکیه و حساسیت زیادی دارد، حفظ تشکیلاتی است که تخریب آن‌ها برای دشمن امکان پذیر نیست. آن‌ها درباره تأسیسات فردو می‌گویند، چون این تأسیسات قابل دسترسی و ضربه زدن نیست، بنابراین باید تعطیل شود که این سخن، خنده آور است! 

در پایان روز هفتم مذاکرات، محمدجوادظریف از توافق طرفین بر سر 50 درصد متن توافق جامع سخن به میان آورد و حتی برخی منابع غربی امروز صبح از توافق بر سر ۱۰۰ درصد کلیات متن توافق نامه نهایی و مذاکرات درباره جزئیات مورد اختلاف خبر دادند. 

در روز هشتم سفر وزرای امور خارجه شش کشور طرف مذاکره با ایران به وین قطعی شده و در روز هشتم مشخص شد که جان کری به همراه وزرای خارجه پنج کشور دیگر برای مذاکره راهی وین می‌شود و البته در نهایت مشخص شد وزیرامور خارجه روسیه و احتمالاً وزیرامورخارجه چین به این مذاکرات نخواهند آمد و لاوروف نیز علت عدم سفرش به وین را همراهی با پوتین عنوان کرده، هرچند برخی ناظران، علت واقعی را با اختلافات داخلی 1+5 بی‌ارتباط نمی‌دانند.

در روز نهم مذاکرات همزمان با نگارش برخی جزئیات پیش نویس توافق‌نامه نهایی و برگزاری نشست‌های دو و چند جانبه میان ایران، آمریکا، اتحادیه اروپا و آلمان، مشخص شد در این حضور وزرا، متن توافق نامه قطعیت نخواهد یافت و به واسطه پیشرفت نسبی مذاکرات علی رغم برخی اختلافات، قرار است مذاکرات در سطح بالاتری پی گرفته شود و در نهایت اگر نیاز به تصمیم حتی در سطح بالاتری بود، وزرای خارجه به پایتخت‌هایشان بازگردند و در صورت دستیابی به نقطه نظرات نزدیک به هم، مجدداً در واپسین روزهای باقی مانده تا 20 جولای راهی وین شوند.

در این میان در روز دهم مذاکرات مصادف با یازدهم جولای و بیستم تیرماه و در فاصله 9 روز تا به اتمام ضرب الاجل شش ماهه و در شرایطی که ظاهراً نگارش متن نهایی توافق‌نامه در حال پیشرفت است، خبرها درباره احتمال تمدید مذاکرات شدت گرفته و مشخصاً کنگره آمریکا در حال بردن مذاکره کنندگان آمریکایی به سمت این گزینه است؛ گزینه‌ای که هم مذاکره کنندگان ایران و هم طرف‌های غربی از جمله خود آمریکایی‌ها به عنوان گزینه مطلوبی از آن یاد نکرده‌اند.

در این میان برخی ناظران تصور می‌کنند احتمال دارد اصرار بر تمدید مذاکرات توسط برخی نمایندگان کنگره یک تقسیم کار میان دولت و کنگره آمریکا بوده باشد و مذاکره کنندگان آمریکا با همین حربه در واپسین روزهای مذاکرات در پی امتیازگیری بیش از عقلانیت باشند و همان بازی شاهین-قُمری را که محمدجواد ظریف وزیر امورخارجه هشدار داده بود، در پیش گیرند.

در روز یازدهم مذاکرات نیز نشست‌هایی میان طرف‌های ایرانی و غربی برگزار شد و در نهایت اظهارنظرهایی منتشر شد که نشان می‌داد شکاف‌های عمیق همچنان وجود دارد.

با ورود جان کری به خاک اتریش در روز دوازدهم، عملاً برگزاری نشست‌های دوجانبه و سه جانبه کلید خورد؛ نشست‌هایی که مطابق با پیش بینی‌ها به منزله نزدیک شدن به توافق نهایی نبود و در نهایت پس از نشست ظریف و کری، ظریف با وزرای خارجه فرانسه، انگلیس و آلمان و همچنین نشست‌های مستقل با همتایان اروپایی و معاون وزیرخارجه چین، اظهارات مثبتی از طرف‌های اروپایی شنیده نشد.

با خروج شبانگاهی وزرای خارجه اروپایی از وین و ادامه یافتن مذاکرات در روز سیزدهم با حضور کاترین اشتون مسئول سیاست خارج اتحادیه اروپا، جان کری وزیرامورخارجه آمریکا و محمدجوادظریف وزیر امورخارجه ایران در روز سیزدهم به گفت و گو ادامه دادند و امروز نیز احتمالاً این نشست‌ها ادامه خواهد یافت و احتمالاً درباره اینکه امکان توافق در این دور وجود دارد یا مذاکرات برای چندهفته تمدید می‌شود، تصمیم گیری خواهد شد. 

در این شرایط که در اقدامی غیرمنتظره ویلیام هیگ نیز برای در اختیار گرفتن مسئولیتی دیگر از مقام وزرات امور خارجه انگلیس استعفاء داد و دیوید کامرون نخست وزیر انگلیس، فیلیپ هاموند را وزیرامورخارجه انگلیس شد، گمانه‌زنی رسانه‌های غربی پیرامون توافق چند هفته‌ای مذاکرات شدت گرفت و در نهایت در روز چهاردهم ظریف اعلام کرد برای رسیدن به توافق نهایی چاره‌ای برای تمدید مذاکرات نیست و کری نیز برای مشورت با کنگره و رئیس جمهور آمریکا پیرامون کیفیت تمدید مذاکره سفرش به خاورمیانه را به تعویق انداخت و راهی واشنگتن شد.

در روز پانزدهم نیز مشخص شد طرفین به این نتیجه رسیده‌اند که امکان دستیابی توافق تا 20 جولای فراهم نیست و رایزنی‌ها درباره مدت تمدید مذاکرات شدت گرفته که البته این گمانه زنی‌ها از سوی هیچ یک از طرفین مذاکرات به طور رسمی تایید نشد، تا اینکه پس از دیدار جان کری و باراک اوباما، اعلام شد رئیس جمهور آمریکا برای تصمیم گیری درباره تمدید مذاکرات با ایران با کنگره مشورت می کند و در همین راستا باید منتظر مدت زمان تمدید مذاکرات و اعلامی رسمی‌اش بود.

15:53- یک مقام آگاه  می‌گوید که تمدید مذاکرات باید حداقل به تکمیل این دوشاخصه منتهی شود. درواقع «جدیت» در مذاکرات و کاهش «ژست سیاسی» از یک سو و تمدید مذاکرات صرفا بین ایران و ایالات متحده آمریکا از سوی دیگر می تواند مذاکرات را «سازنده تر» و «جدی تر» پیش ببرد چرا که ایران و ایالات متحده آمریکا اهداف کلان را پیگیری می کنند و کاخ سفید در این مذاکرات نشان داده است مانند برخی کشورهای دیگرِ عضو مذاکراتی گفت وشنود هسته ای اش را با جمهوری اسلامی ایران درگیر مناسبات سیاسی خود با خریداران تسلیحات شان نمی کند.

15:36- رایزنی یک ساعت و 15 دقیقه‌ای محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه ایران و کاترین اشتون مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا درباره نحوه ادامه مذاکره و امکان تمدید یا زمان پایان آن در هتل پله کوبورگ شهر وین پایان یافت. هنوز هیچ جزییاتی از این مذاکرات به بیرون درز نکرده است و هنوز مشخص نیست که آیا در خصوص تمدید و زمان تمدید توافقی حاصل شده و مذاکرات تا یکشنبه 20 ژولای ادامه پیدا می‌کند و پس از آن تمدید خواهد شد یا همانگونه که از قبل اعلام شده بود جمعه متوقف و پس از آن برای چند ماه تمدید می‌شود.

15:15- پایگاه خبری امریکن اینترست در یادداشتی به تحولات روابط ایران و آمریکا در زمان ریاست جمهوری آمریکا با محور مذاکرات هسته‌ای پرداخت.

به نوشته این سایت، سیاست خارجی اوباما برخلاف فراز و نشیب در مسائل مختلف جهانی- از جمله در تحولات مصر، روابط با اردوغان در ترکیه، تلاش های مختلف برای رسیدن به توافق بین اعراب و اسرائیل- در قبال ایران ثبات داشته است. تلاش برای حل روابط ایران و آمریکا بدون جنگ، بدون دستیابی ایران به بمب هسته ای و نوعی همکاری منطقه ای در زمینه‌های منافع مشترک در مرکز سیاست خارجی اوباما از روز اول ریاست جمهوری اوباما قرار داشته است.

رونالد ریگان به امید چیزی شبیه این مسیرهایی را با ایران آزمایش کرد، اما وی تنها ریئس جمهور آمریکا نبود که دست به چنین کاری می زد. با این حال هیچ رئیس جمهوری طی 3 دهه اخیر به اندازه اوباما برای ایجاد زمینه های روابط جدیدی بین ایران و آمریکا کار نکرده است. وی سیاست هویچ وچماق را پیش برده است که تحریم ها و ائتلاف بین الملی علیه ایران چماق و تایید این موضوع که ایران می تواندبه غنی سازی اورانیوم ادامه دهد هویچ محسوب می شوند. 

اکنون در حالی که جهان در آتش (ناامنی) قرار گرفته و تردیدهای زیادی درباره سیاست خارجی اوباما در داخل و خارج از آمریکا ایجاد شده، موفقیت با ایران به دغدغه اصلی کاخ سفید تبدیل شده است.

15:02- سایت شبکه خبری «سی ان ان» با انتشار مطلبی، آمارهای تازه منتشر شده درباره زیان ایالات متحده از تحریم های ایران را مورد بررسی قرار داده و ضمن مطرح کردن سایر جنبه های مرتبط، نتایجی را در این زمینه مطرح کرده است. بر اساس گزارش اشتغال که از سوی وزارت بازرگانی آمریکا منتشر شده، ارقام مذکور درباره درآمدهای از دست رفته آمریکا، به معنای از دست رفتن سالانه بین 51043 تا 66436 فرصت شغلی بوده است. تنها در سال 2008، بین 214657 تا 279389 فرصت شغلی به همین دلیل از دست رفته است. 

14:57- ویلیام برنز قائم مقام وزیر امور خارجه آمریکا امروز (پنجشنبه) وین پایتخت اتریش و مذاکرات ایران و 1+5 درباره راه‌حل جامع هسته‌ای را ترک می‌کند. احتمالاً وندی شرمن معاون وزیر خارجه آمریکا تا یکشنبه 20 ژولای در وین می‌ماند. در حال حاضر رایزنی ظریف و اشتون درباره نحوه ادامه مذاکرات، تمدید و زمان آن در جریان است. 

14:48- روزنامه آمریکایی نیویورک‌تایمز گزارش داد، علی‌رغم ۶ ماه مذاکرات ایران و ۱+۵ (آمریکا، انگلیس، فرانسه، روسیه، چین بعلاوه آلمان) بعید است که طرفین مذاکره بتوانند تا مهلت تعیین شده ۲۰ ژوئیه به توافق نهایی برسند اما آنها احتمال تمدید مذاکرات برای یک دوره ۶ ماهه دیگر را باز گذاشته‌اند. آنها در تمدید این مذاکرات نباید تردید داشته باشند. تمامی نکته این تمرین اطمینان حاصل کردن از این است که ایران نمی‌تواند یک سلاح هسته‌ای تولید کند. این هدف قابل دسترسی است و بنابراین بی‌مسوولیتی است که حداکثر تلاش برای از بین بردن شکاف‌های نهایی صورت نگیرد. 

گفت‌وگوهای آخر هفته در وین که «جان کری» وزیر خارجه آمریکا، «محمد جواد ظریف» وزیر خارجه ایران و شرکای اروپایی آنها در آن شرکت داشتند، دلیل کافی برای توجیه تمدید مذاکرات ارائه کرده است. این امر منتقدان سرسخت ایران در کنگره را خشمگین کرده است اما اگر اجازه بدهیم که مذاکرات روز یکشنبه (پایان مهلت ۶ ماهه مذاکرات ایران و ۱+۵) با شکست روبرو شود، توافق موقت ژنو نیز منحل می‌شود و این مسئله موجب می‌شود محدودیت‌هایی موقتی که برای برنامه هسته‌ای ایران قائل شده‌اند، از بین برود و به آمریکا و اروپا اجازه می‌دهد که مجدداً تحریم‌هایی را که به حالت تعلیق درآورده بودند، تحمیل کنند.

بر اساس این گزارش، پیشرفتی که «جان کری» روز سه‌شنبه در خصوص مذاکرات از آن یاد کرد، ظاهراً نمایانگر، انعطاف‌پذیری ایران در خصوص برخی موضوعات مهم از جمله توانمندی این کشور برای غنی‌سازی اورانیوم می‌باشد.

ظریف در مصاحبه با روزنامه آمریکایی نیویورک‌تایمز ایده‌اش درباره  این انعطاف پذیری را اینگونه بیان کرد که در قبال لغو تحریم‌ها، ایران، ظرفیت غنی سازی کنونی خود را برای چند سال ثابت نگاه خواهد داشت و پس از آن با ایران مانند هر کشور دیگری که برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای دارد، رفتار شود. این پیشنهاد به طرز موثری امتیازات محدودی که ایران در توافق موقت هسته‌ای واگذار کرده است را تمدید می‌کند. 

بر اساس این گزارش، با این حال پیشنهاد ظریف دچار نقص‌هایی است زیرا ایران این پیشنهاد ایران را ملزم به برچیدن هیچ از سانتریفیوژهای نمی‌کند و توافق با ایران تنها برای سه الی ۷ سال دوام می‌آورد و آمریکایی‌ها یک تعهد دستکم یک دهه‌ای می‌خواهند که ایران از سطح کنونی سانتریفیوژ‌هایش فراتر نرود. 

نیویورک‌تایمز ادامه داد که چنین اختلافاتی برطرف‌ نشدنی است و نوشت، همانطور که انجمن کنترل تسلیحات و دیگر انجمن‌ها استدلال کرده‌اند، یک جایگزین می تواند برنامه غنی‌سازی ایران را به مدت ۶ تا ۱۰ سال در ظرفیت کنونی حفظ کند و سپس اجازه دهد که بعد از این مدت افزایش داشته باشد، به این شرط که ایران با بازرسان بین‌المللی همکاری داشته باشد.

این روزنامه آمریکایی ادامه داد که یک جایگزین دیگر می‌تواند این باشد که قدرت‌های اصلی جهان، سوخت مورد نیاز ایران را تأمین کنند به طوریکه ایران انگیزه‌ای نداشته باشد برای آنکه توانمندی خود برای تولید سوخت را گسترش دهد. بعلاوه آنکه، مذاکره‌کنندگان پیشرفت‌هایی را در خصوص موضوعات دیگر چون تقویت بازرسی از سایت‌های هسته‌ای ایران و جلب رضایت ایران برای اصلاح رآکتور آب سنگین اراک تا خروجی پلوتونیوم این رآکتور را کاهش دهند، به دست آورند.

این روزنامه آمریکایی سپس ادامه داد که برخی در کنگره شرایطی را تقاضا کرده‌اند که دست اوباما را می‌بندد و لغو تحریم‌های ایران را که برای هر توافقی لازم است را ناممکن می‌کند و در پایان اینگونه نتیجه‌گیری کرد که خطراتی در هر توافق وجود دارد اما اگر توافقی صورت نگیرد این خطرات بیشتر خواهد بود و برنامه هسته‌ای ایران بدون بازرسی باقی می‌ماند و فرصت همکاری با ایران در خصوص دیگر چالش‌‌های منطقه‌ای از بین می‌رود.

14:35- جان کری امروز نمایندگان مجلس آمریکا را در جریان مذاکرات ایران قرار می‌دهد. آقای کری روز گذشته در دیدار با "باراک اوباما"، رئیس جمهور آمریکا گزارشی را از آخرین وضعیت مذاکرات هسته‌ای و دیداریش با وزیر امور خارجه ایران را به وی ارائه کرد.

14:28- محمد جواد ظریف وزیر امورخارجه ایران و کاترین اشتون مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در وین درباره آخرین تحولات درباره نحوه ادامه مذاکره و امکان تمدید یا زمان پایان آنرا به رایزنی پرداختند.