معادله آتش و گندم بازی تکراری جنگ در خاورمیانه/چگونه آتش جنگ در خاورمیانه سفره جهانیان را می بلعد؟!
به گزارش بورس نیوز، خاورمیانه دوباره روی لوله تفنگ رفته است. تنش نظامی میان ایران، آمریکا و رژیم صهیونیستی بار دیگر این منطقه را به کانون توجه بازارهای جهانی انرژی بازگردانده؛ منطقهای که بخش عمده صادرات نفت و گاز جهان را در خود جای داده و هر موج جدیدی از درگیری در آن، موجی از نگرانی را به بازارهای جهانی تزریق میکند. این بار نه فقط برای جان مردمانش، که برای سفرههای مردم در دورترین نقاط جهان. جایی که تنور درگیری داغ میشود، شعلههای آن تا انبارهای غلات کانادا، مزارع ذرت برزیل و باغهای پرتقال اسپانیا کشیده میشود.
اهمیت تنگه هرمز فراتر از مرزهای کشورهای منطقه
تنگه هرمز، آن باریکه آبی سرنوشتساز و یکی از حساسترین شاهرگهای انتقال انرژی جهان، به گلوگاهی تبدیل شده که نفس کشتیهای نفتکش را به شماره انداخته است. هرگونه تهدید در این مسیر راهبردی بلافاصله بر جریان تجارت جهانی نفت اثر میگذارد. هر موج تنش در این مسیر، به موجی از افزایش قیمت در بازارهای جهانی تبدیل میشود. در واکنش به این نااطمینانیها، بهای نفت برنت از مرز ۱۰۴ دلار به ازای هر بشکه عبور کرده و بازارها در بهت فرو رفتهاند.
ماجرای نفت و دردسرهایش
اما قصه به نفت ختم نمیشود. از آنجا که تولید اوره وابستگی مستقیمی به گاز طبیعی و همبستگی زیادی با مشتقات نفتی دارد، تغییرات قیمتی در بازار انرژی مستقیماً بر هزینه تولید کودهای شیمیایی تأثیر میگذارد. قصه به گازی میرسد که در دل زمین میجوشد و سپس در پتروشیمیها به اوره تبدیل میشود؛ همان کودی که زمینهای کشاورزی را بارور میکند. به همین دلیل، بررسی روند قیمت اوره و اثرات زنجیرهای آن بر اقتصاد جهانی، بهویژه در حوزه کشاورزی، اهمیتی دوچندان یافته و رصد دقیق قیمت نهادههای تولید محصولات کشاورزی بیش از پیش برای معاملهگران بازارهای جهانی مهم شده است.
قیمت اوره جهانی و رشد بیسابقه با شروع ماه مارس، یعنی دقیقاً شروع جنگ در خاورمیانه
پیوندی که انکارشدنی نیست
چرا قیمت اوره با بازار انرژی حرکت میکند؟ وابستگی بالای تولید اوره به گاز طبیعی باعث شده بازار این کود شیمیایی پیوندی مستقیم با تحولات بازار انرژی داشته باشد. اوره فرزند گاز طبیعی است. در زنجیره ارزش تولید، گاز طبیعی در مرحله نخست به آمونیاک تبدیل شده و سپس در واکنش با دیاکسیدکربن به اوره تبدیل میشود. به همین دلیل گاز طبیعی نهتنها منبع اصلی انرژی، بلکه یکی از مهمترین نهادههای تولید این محصول محسوب میشود و بخش قابل توجهی از هزینه تولید را به خود اختصاص میدهد. پیش از آنکه به کیسههای سفیدرنگ کود تبدیل شود، گاز باید در رآکتورها به آمونیاک بدل شود و سپس با دیاکسیدکربن پیوند بخورد. این یعنی هر جهشی در قیمت گاز، تیری است مستقیم به قلب صنعت کود جهان. در چنین ساختاری، هرگونه اختلال یا افزایش قیمت در بازار انرژی بهویژه گاز طبیعی میتواند به سرعت هزینه تولید اوره را افزایش داده و قیمت این محصول را در بازارهای جهانی بالا ببرد. وقتی نرخ خوراک کارخانهها بالا میرود، محصول نهایی گرانتر به دست کشاورز میرسد و کشاورز ناچار است یا دست از کشت بکشد یا محصول نهایی را گرانتر بفروشد. افزایش قیمت کودهای نیتروژنی نیز در ادامه از طریق رشد هزینههای تولید، فشار خود را به زنجیره تأمین محصولات کشاورزی و بازار جهانی غذا منتقل میکند.
داستان شوکی در سال ۲۰۲۲
بحران اوکراین یک آزمون تمامعیار بود. نمونه روشن این ارتباط را میتوان در بحران انرژی سال ۲۰۲۲ مشاهده کرد؛ زمانی که با آغاز جنگ روسیه و اوکراین و جهش قیمت گاز در بازارهای جهانی، قیمت کودهای شیمیایی از جمله اوره نیز با افزایش قابل توجهی روبهرو شد. وقتی گاز روسیه روی هوا رفت، قیمت اوره نیز موشک شد. کشاورزان لهستانی، آلمانی و مصری با حیرت به فاکتورهای خرید کود خیره ماندند و این موضوع به یکی از عوامل فشار بر هزینه تولید محصولات کشاورزی در بسیاری از کشورها تبدیل شد. آن شوک هنوز از یاد نرفته که اینک خاورمیانه زنگ خطر را دوباره به صدا درآورده است.
اوره؛ نهادهای کلیدی در بخش کشاورزی
اوره یکی از مهمترین نهادههای تولید در بخش کشاورزی به شمار میرود و در واقع پرمصرفترین کود نیتروژنی در جهان است. بخش عمده تقاضای جهانی این محصول نیز به همین حوزه اختصاص دارد؛ بهگونهای که کشاورزی بزرگترین مصرفکننده اوره در جهان محسوب میشود و تغییرات قیمت آن میتواند مستقیماً هزینه تولید محصولات غذایی را تحت تأثیر قرار دهد.
اوره به دلیل تأمین نیتروژن مورد نیاز گیاهان، نقشی اساسی در افزایش بهرهوری زمینهای کشاورزی دارد و در طیف گستردهای از محصولات مورد استفاده قرار میگیرد. محصولاتی نظیر گندم، ذرت و برنج که سهم بزرگی از امنیت غذایی جهان را تشکیل میدهند، به میزان قابل توجهی به مصرف کودهای نیتروژنی از جمله اوره وابستهاند. علاوه بر این، در بسیاری از محصولات باغی نیز استفاده از اوره رایج است؛ برای نمونه در باغهای مرکبات، بهویژه پرتقال، این کود بهطور گسترده برای تقویت رشد درختان و افزایش عملکرد محصول به کار میرود.
