بازگشایی بازار سرمایه بدون شفافسازی، فشار فروش را تشدید میکند
عبدالله مشکانی، کارشناس اقتصادی، در گفتوگو با خبرنگار بورسنیوز درباره وضعیت فعلی بازارهای اقتصادی کشور اظهار کرد: تا زمانی که فضای تنش و درگیری بهطور کامل پایان نیافته و ابعاد آثار آن روشن نشده باشد، رکود در بازارها ادامه خواهد داشت. تجربههای گذشته نیز نشان میدهد عبور از چنین شرایطی زمانبر است و نمیتوان انتظار داشت اقتصاد بهسرعت به وضعیت عادی بازگردد.
وی افزود: در کشورهایی که با درگیری مواجه میشوند، معمولاً تخریبهای گسترده، کاهش درآمد شرکتها و افت درآمدهای دولت رخ میدهد. این وضعیت در نهایت به کسری بودجه و افزایش تورم منجر میشود. حتی اگر در کوتاهمدت آتشبس برقرار شود، آثار اقتصادی ناشی از اختلالهای ماههای گذشته باقی میماند و احتمال تجربه تورم بالا همچنان وجود دارد، چراکه ریشه این تورم در نارساییهایی است که طی این مدت در اقتصاد شکل گرفته است.
مشکانی ادامه داد: بخشی از تورم فعلی از سمت عرضه و افزایش هزینههای تولید ناشی میشود و بخش دیگر به اختلالهایی بازمیگردد که در حوزه تولید و واردات کشور ایجاد شده است. رفع این اختلالات نیازمند زمان است و برآورد ما این است که حتی در صورت بهبود شرایط، بین ۶ ماه تا یک سال زمان لازم باشد تا اثرات این مشکلات بهصورت ملموس کاهش یابد. حتی اگر امروز شرایط به سمت ثبات برود، فرآیند ثبت سفارش، تولید کالا در مبادی خارجی، بارگیری و ورود آن به کشور زمانبر است؛ بنابراین ممکن است توافق یا کاهش تنش از نظر روانی اثرگذار باشد، اما از منظر واقعی، بازارها با فاصله زمانی چندماهه به تعادل نسبی میرسند.
این کارشناس اقتصادی با بیان اینکه برخی صنایع اصلی ارزآور کشور نیز آسیب دیدهاند، تصریح کرد: صنایعی مانند پتروشیمی و فولاد که نقش مهمی در تأمین ارز کشور داشتند، تحت تأثیر قرار گرفتهاند و این موضوع میتواند درآمد ارزی را کاهش دهد. در نتیجه، تأمین ارز موردنیاز برای واردات برخی کالاهای استراتژیک نیز با دشواری بیشتری همراه خواهد شد. از سوی دیگر، در برخی حوزهها صادرات در قالب تهاتر انجام میشد و در ازای آن مواد اولیه و برخی کالاها وارد کشور میشد که اختلال در این بخش نیز میتواند چالشهای بیشتری برای بازار ایجاد کند؛ چالشهایی که رفع آنها در کوتاهمدت ممکن نیست.
وی درباره بازگشایی بازارها نیز گفت: برای بازگشایی بازار لزوماً اقدام پیچیدهای نیاز نیست و با کاهش تنشها، بازارها بهطور طبیعی به جریان میافتند؛ اما مسئله مهم این است که همزمان، تورم ناشی از اختلال در سمت عرضه نیز خود را نشان خواهد داد؛ بنابراین نباید انتظار داشت بازگشایی بازار بهمعنای بازگشت سریع ثبات و آرامش اقتصادی باشد.
مشکانی در ادامه با اشاره به تعطیلی بازار سرمایه در شرایط اخیر اظهار کرد: بستن بازار، راهکار ایدهآلی نیست، اما در شرایطی که اطلاعات دقیقی از وضعیت شرکتها در دسترس نیست و ابهام بسیار بالاست، عملاً گزینه جایگزین مشخصی هم وجود ندارد. وقتی بازار نمیداند چه میزان آسیب به شرکتها وارد شده، فضای ترس و ابهام، اثر واقعی اتفاقات را چند برابر در قیمتها منعکس میکند. ممکن است شدت واقعی یک اتفاق محدود باشد، اما بهدلیل نبود اطلاعات شفاف، بازار برداشت بسیار منفیتری از آن داشته باشد و همین مسئله فشار فروش را تشدید کند.
وی افزود: در چنین شرایطی نهتنها قیمتها افت میکند، بلکه خریدار مؤثری هم در بازار حضور ندارد و این روند میتواند به مشکلات بیشتری برای سهامداران اعتباری، کارگزاریها و صندوقهای اهرمی منجر شود. به همین دلیل، هرچند بستن بازار اقدام مطلوبی نیست، اما در آن مقطع چاره دیگری نیز به ذهن نمیرسید.
این کارشناس اقتصادی تأکید کرد: توصیه ما این است که بازار هرچه سریعتر بازگشایی شود، اما پیش از آن باید اطلاعات دقیق و کافی درباره وضعیت شرکتها منتشر شود تا سرمایهگذاران بتوانند برآورد واقعبینانهای از شرایط داشته باشند. بازگشایی بازار باید بهصورت مرحلهای انجام شود؛ به این معنا که ابتدا نمادها یا شرکتهایی بازگشایی شوند که آسیب مستقیمی ندیدهاند یا حتی ممکن است از شرایط موجود منتفع شده باشند. سپس شرکتهایی که کمتر تحت تأثیر قرار گرفتهاند باز شوند و در نهایت، نماد شرکتهایی که با آسیبهای جدی مواجه شدهاند، به بازار بازگردند.
وی در پاسخ به پرسشی درباره اثر تعطیلی بازار بر اعتماد سهامداران خرد نیز گفت: بدون تردید، بسته شدن بازار به کاهش اعتماد سهامداران خرد منجر میشود و این یک آسیب جدی است. با این حال باید این پرسش را هم مطرح کرد که اگر بازار باز بود، آیا سهامدار خرد واقعاً میتوانست سهم خود را نقد کند؟ در بازاری که افت شدید دارد و خریداری وجود ندارد، عملاً امکان خروج مؤثر نیز فراهم نیست.
مشکانی خاطرنشان کرد: در چنین شرایطی، سیاستگذار با تصمیمهای دشواری مواجه است که هرکدام تبعات منفی خود را دارند. چه بازار بسته میشد و چه باز میماند، در هر دو حالت آسیب وجود داشت؛ اما برآورد بسیاری از کارشناسان این بود که باز بودن بازار در آن شرایط میتوانست تبعات سنگینتری نسبت به تعطیلی موقت آن داشته باشد.
